Δρ. Ευάγγελος Βενέτης – Ειδικός σε θέματα Μέσης Ανατολής – Evenetis.wordpress.com
Η μετασοβιετική νέα τάξη πραγμάτων της Δύσης τελείωσε. Καλώς ήλθαμε στην πολυπολική νέα τάξη πραγμάτων!
Η εποχή της παγκόσμιας μονοκρατορίας των ΗΠΑ έχει περάσει ανεπιστρεπτί, όπως δείχνουν η περιφερειακή ήττα των ΗΠΑ από το Ιράν στο Παλαιστινιακό και την Μέση Ανατολή και η ευθεία αμφισβήτηση από την Κίνα και την Ρωσία σε παγκόσμια κλίμακα. Η Βενεζουέλα και η Βόρεια Κορέα συμπληρώνουν το παζλ της αναδυόμενης πολυπολικής τάξης πραγμάτων ενώ άλλες χώρες αρχίζουν να ακολουθούν το μονοπάτι των ανωτέρω.
Σήμερα η ανθρωπότητα γίνεται μάρτυρας αυξανόμενων διαιρέσεων – ιδεολογικών, πολιτικών και πληροφοριακών-αλλά αυτές οι ρωγμές μπορεί επίσης να αντιπροσωπεύουν τις ωδίνες μιας νέας παγκόσμιας πραγματικότητας.
Η άποψη για έναν όλο και πιο διχασμένο κόσμο βασίζεται στην κατακερματισμένη γεωπολιτική, τα σιλό πληροφοριών, την οικονομική ανισότητα και μεταναστευτικές πιέσεις, καθώς και την πολιτισμική αντίδραση, την βασισμένη στην παράδοση ως αντίδραση στον άλογο κι υπέρμετρο εκσυγχρονισμό.
Η κατακερματισμένη γεωπολιτική βασίζεται στο ότι η μονοπολική στιγμή μετά τον Ψυχρό Πόλεμο έχει τελειώσει. Βρισκόμαστε τώρα σε μια πολυπολική εποχή – οι ΗΠΑ, η Κίνα, η ΕΕ, η Ινδία, η Ρωσία και τα περιφερειακά μπλοκ διεκδικούν ανταγωνιστικά οράματα για την παγκόσμια τάξη. Αυτό τροφοδοτεί την ένταση στο εμπόριο, την τεχνολογία και την ασφάλεια.
Τα σιλό πληροφοριών έχουν ασύμμετρες συνέπειες για την ζωή λαών και κρατών. Οι ψηφιακοί θάλαμοι ηχούς, οι αλγοριθμικές ροές και οι κρατικά ελεγχόμενες αφηγήσεις εντείνουν τα πολιτιστικά και πολιτικά χάσματα. Ακόμα και εντός των χωρών, οι πολίτες ζουν όλο και περισσότερο σε παράλληλες πραγματικότητες.
Καθώς αυξάνεται η οικονομική ανισότητα και οι μεταναστευτικές πιέσεις, καθίσταται αντιληπτό ότι τα οφέλη της παγκοσμιοποίησης ήταν άνισα. Η αυξανόμενη ανισότητα και ο εκτοπισμός που προκαλείται από το κλίμα δημιουργούν πρόσφορο έδαφος για λαϊκισμό και προστατευτισμό.
Η πολιτισμική αντίδραση των λαών η βασιζόμενη στην παράδοση είναι γεγονός. Η ταχεία κοινωνική αλλαγή — σχετικά με το φύλο, την ταυτότητα και τις αξίες — έχει πυροδοτήσει αντικινήματα πατριωτισμού που αναζητούν σταθερότητα στον εθνικισμό, τη θρησκεία ή την παράδοση.
Η αντίσταση της Παγκοσμιοποίησης
Παρότι η παγκοσμιοποίηση δείχνει να υποχωρεί, παρουσιάζει αποθέματα αντοχής, βασισμένα στην αναδυόμενη αλληλεξάρτηση, την άνοδο της «δικτυωμένης παγκοσμιοποίησης», τον πολιτισμικό υβριδισμό και την τεχνολογική αλληλεγγύη κι ανταγωνισμό.
Η αναδυόμενη αλληλεξάρτηση εδράζεται στο γεγονός ότι, παρά τις συγκρούσεις, ο κόσμος παραμένει στενά συνδεδεμένος — οικονομικά, τεχνολογικά και περιβαλλοντικά. Οι αλυσίδες εφοδιασμού, οι ροές δεδομένων και οι παγκόσμιες προκλήσεις (όπως η διακυβέρνηση της Τεχνητής Νοημοσύνης ή το κλίμα) προϋποθέτουν τη συνεργασία.
Η άνοδος της «δικτυωμένης παγκοσμιοποίησης» είναι επίσης γεγονός. Παραδοσιακοί θεσμοί, όπως ο ΟΗΕ ή ο ΠΟΕ, είναι πιο αδύναμοι, αλλά τα δίκτυα πόλεων, ΜΚΟ, τεχνολογικών πλατφορμών και κινημάτων πολιτών παίρνουν τη θέση τους — σχηματίζοντας ένα νέο είδος παγκόσμιας διακυβέρνησης από τα κάτω.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει ο πολιτισμικός υβριδισμός. Ακόμα κι όταν οι λαοί διεκδικούν τη διαφορά, τα παγκόσμια μέσα ενημέρωσης και η μετανάστευση συνδυάζουν τους πολιτισμούς πιο βαθιά από ποτέ. Ένας νέος στο Ναϊρόμπι, την Πιονγιάν και το Μπουένος Άιρες ενδέχεται να μοιράζεται περισσότερα πολιτιστικά σημεία επαφής από ό,τι ο ίδιος στην δική του κοινωνία.
Θεμελιώδης είναι η σημασία της τεχνολογική αλληλεγγύη κι ανταγωνισμού. Από την τεχνολογία για το κλίμα έως την Τεχνητή Νοημοσύνη ανοιχτού κώδικα, η συνεργατική καινοτομία προσφέρει νέα μοντέλα παγκόσμιας επίλυσης προβλημάτων που παρακάμπτουν τις κρατικές δομές εξουσίας.
Σαφώς είμαστε στο αρχικό στάδιο μιας μετάβασης από το παγκόσμιο σύστημα του 20ού αιώνα, το δομημένο στη δυτική κυριαρχία και τους θεσμούς προς έναν πλουραλιστικό, δικτυωμένο κόσμο όπου η εξουσία και η ταυτότητα είναι πιο κατανεμημένες. Αυτή η διαδικασία φαίνεται χαοτική επειδή τα παλιά συστήματα αποσυντίθενται ταχύτερα από ό,τι σχηματίζονται νέα.
Σε αυτή την διαδικασία ίσως το μεγαλύτερο διακύβευμα και στοίχημα που καλείται να κερδίσει η ανθρωπότητα είναι ο σεβασμός του Διεθνούς Δικαίου που τόσο βάναυσα βάλλεται με την γενοκτονία κατά των Παλαιστινίων και την συνένοχη στάση της Δύσης σε ό,τι αφορά την υποκριτική κωλυσιεργία της για την ίδρυση ανεξάρτητου Παλαιστινιακού Κράτους επί τη βάσει της Λύσης των Δύο Κρατών.
Σε αυτόν τον μεταβαλλόμενο κόσμο, η Ελλάδα και η Κύπρος δείχνουν να προσπαθούν να βρουν την γεωπολιτική περπατησιά που έχασαν μνημονιακά. Η νέα αυτή περπατησιά θέλει αναθέωρηση των έως τώρα δεδομένων και πεπραγμένων με νέο δόγμα εξωτερικής πολιτικής, πιο σύνθετο και πολυδιάστατο, έναν σαφή αντικατοπτρισμό της αναδυόμενης πολυπολικότητας στα Βαλκάνια και Αν. Μεσόγειο.
Εφημερίδα Εστία, 12.10.2025.
—
