Με νέα δυναμική οι οικονομικές σχέσεις Ελλάδας και Ιράν
Του Σατράπη
Η τρέχουσα κατάσταση των οικονομικών σχέσεων μεταξύ Ελλάδας και Ιράν είναι σε μεταβατικό στάδιο, καθώς οι θετικές διμερείς σχέσεις περιπλέκονται από τις δυτικές κυρώσεις στο Ιράν και την γεωπολιτική συγκυρία.
Α) Τουρισμός και πολιτιστικές ανταλλαγές
Η Ελλάδα διερευνά ενεργά τους τουριστικούς δεσμούς με το Ιράν. Για παράδειγμα, στις αρχές του 2025, ο ελληνικός εμπορικός σύνδεσμος τουρισμού συναντήθηκε με τον Ιρανό πρέσβη για να συζητήσουν τη συνεργασία.
Το Ιράν συμμετείχε στη Διεθνή Έκθεση Θεσσαλονίκης το 2025, παρουσιάζοντας τα χειροτεχνήματα/τον πολιτισμό του σε ένα ελληνικό/ευρωπαϊκό κοινό.
Υπάρχουν επίσης πρωτοβουλίες πολιτιστικής κληρονομιάς (αρχαιολογία, διατήρηση) μεταξύ των δύο κρατών.
Αυτές οι προσπάθειες υποδηλώνουν ότι και οι δύο πλευρές βλέπουν δυνατότητες σε δεσμούς ήπιας οικονομίας (τουρισμός, πολιτισμός), ακόμη και αν το εμπόριο αγαθών παραμένει μικρό.
Β) Εμπόριο αγαθών
Είναι περιορισμένο αλλά μετρήσιμο. Σύμφωνα με τα στοιχεία του UN COMTRADE, οι εξαγωγές της Ελλάδας προς το Ιράν ήταν περίπου 19,65 εκατομμύρια δολάρια ΗΠΑ το 2024.
Η ανάλυση των οικονομικών εμπορίου δείχνει μικρές ποσότητες επεξεργασμένων τροφίμων (παρασκευάσματα λαχανικών/φρούτων/ξηρών καρπών), μηχανήματα/λέβητες, λιπάσματα, πλαστικά, ιατρικό εξοπλισμό κ.λπ. Αυτό δείχνει ότι ενώ υπάρχει εμπόριο, είναι πολύ μικρής κλίμακας σε σχέση με το παγκόσμιο εμπόριο της Ελλάδας.
Γεωπολιτική / στρατηγική επίγνωση
Η Ελλάδα γνωρίζει πολύ καλά τη στρατηγική θέση του Ιράν (ιδιαίτερα γύρω από τον Κόλπο και τη ναυτιλία μέσω του Στενού του Ορμούζ) και τις επιπτώσεις για την ελληνική ναυτιλία και το εμπόριο γενικότερα.
Ενώ δεν πρόκειται για άμεση «οικονομική συνεργασία με το Ιράν», επηρεάζει τις αξιολογήσεις της ελληνικής οικονομικής πολιτικής και τις παραμέτρους εμπορικής ασφάλειας.
Περιβάλλον κυρώσεων και ευθυγράμμιση Δύσης/ΕΕ
Το Ιράν παραμένει υπό διάφορες δυτικές κυρώσεις. Η Ελλάδα, ως μέλος της ΕΕ, περιορίζεται από την πολιτική της ΕΕ και τα δυτικά χρηματοπιστωτικά/ασφαλιστικά συστήματα. Αυτό περιορίζει τις ροές μεγάλης κλίμακας εμπορίου ή επενδύσεων.
Η ελληνική ναυτιλία, η οποία είναι παγκοσμίως μεγάλη, αντιμετωπίζει κινδύνους όταν ασχολείται με το εμπόριο που συνδέεται με το Ιράν (για παράδειγμα, οι «σκιώδεις στόλοι» ιρανικών πετρελαιοφόρων θέτουν σε περιβαλλοντικό και κανονιστικό κίνδυνο την Ελλάδα).
Μικροί όγκοι εμπορίου
Όπως σημειώθηκε, τα 19,65 εκατομμύρια δολάρια ΗΠΑ σε εξαγωγές από την Ελλάδα προς το Ιράν είναι μέτρια. Αυτό υποδηλώνει ότι το Ιράν είναι εμπορικός εταίρος της Ελλάδας σε αγαθά με δυναμική αυξητική.
Υπάρχουν ελάχιστα στοιχεία που υποδηλώνουν μεγάλες εισροές ιρανικών επενδύσεων στην Ελλάδα, ή αντίστροφα, σε σημαντικούς τομείς (τουλάχιστον δημόσια διαθέσιμα).
Φαίνεται επίσης ότι υπάρχουν λίγες σημαντικές διμερείς συμφωνίες υποδομών/ενέργειας (σε σύγκριση με τους δεσμούς της Ελλάδας με π.χ. το Ισραήλ, την Αίγυπτο, τον Κόλπο) ρητά με το Ιράν.
Γεωπολιτική αστάθεια και υψηλότερο κόστος κινδύνου
Δεδομένου του στρατηγικού προσανατολισμού της Ελλάδας (ως μέλος της ΕΕ, με σημαντική ναυτιλία, δεσμούς με τη Δύση και εμβάθυνση των δεσμών με άλλα κράτη της Μέσης Ανατολής), η εξισορρόπηση του Ιράν μπορεί να έχει διπλωματική πολυπλοκότητα. Η Ελλάδα είναι εκτεθειμένη σε διαταραχές που συνδέονται με το Ιράν (για παράδειγμα, πιθανό κλείσιμο του Στενού του Ορμούζ που επηρεάζει τη ναυτιλία και τις παγκόσμιες τιμές ενέργειας).
Οι αντιλήψεις για περιφερειακή αστάθεια (εντάσεις στη Μέση Ανατολή που εμπλέκουν το Ιράν) μπορούν να αποτρέψουν τον τουρισμό, τις επενδύσεις και τις εμπορικές ροές υψηλότερου κινδύνου για την Ελλάδα.
Ο τουρισμός/πολιτιστικός τομέας φαίνεται να είναι ο πιο άμεσος τομέας ανάπτυξης: η Ελλάδα και το Ιράν μοιράζονται πλούσια κληρονομιά και ο τουρισμός είναι ένας σημαντικός οικονομικός τομέας για την Ελλάδα. Εάν χαλαρώσουν οι κυρώσεις, θα μπορούσαν να αναπτυχθούν περισσότεροι Ιρανοί τουρίστες στην Ελλάδα ή κοινά τουριστικά προϊόντα.
Το εμπόριο αγαθών μπορεί να αυξηθεί από την πολύ χαμηλή βάση, ειδικά για εξειδικευμένα είδη (ελληνικά τρόφιμα/αγροτικά προϊόντα, ελληνικές υποδομές ή υπηρεσίες), αλλά πιθανότατα θα παραμείνει περιορισμένο εκτός εάν αρθούν τα σημαντικά εμπόδια κυρώσεων/logistics.
Στα ενεργειακά και τη ναυτιλία υπάρχει ενδιαφέρον. Η ναυτιλιακή βιομηχανία της Ελλάδας έχει μεγάλη παγκόσμια έκθεση, συμπεριλαμβανομένων των περιοχών που σχετίζονται με το Ιράν. Ενώ τα άμεσα ενεργειακά έργα μεταξύ Ιράν και Ελλάδας δεν είναι εμφανή, η ευαισθησία της Ελλάδας στον κίνδυνο ναυτιλίας που σχετίζεται με το Ιράν υποδηλώνει έμμεσο οικονομικό αντίκτυπο (θετικό ή αρνητικό).
Η γεωπολιτική θα παραμείνει μια βασική μεταβλητή: Εάν οι σχέσεις μεταξύ Ιράν και Δύσης βελτιωθούν (π.χ., άρση των κυρώσεων), αυτό θα μπορούσε να ανοίξει ευκαιρίες. Αντίθετα, η κλιμάκωση (σε Ιράν-Ισραήλ, ΗΠΑ-Ιράν ή περιφερειακές εντάσεις) μπορεί να περιορίσει τη συνεργασία.
Η οικονομική σχέση μεταξύ Ελλάδας και Ιράν έχει την δική της δυναμική στον όγκο των εμπορικών συναλλαγών. Υπάρχουν πολλά υποσχόμενοι τομείς (τουρισμός, πολιτισμός) όπου η συνεργασία ενθαρρύνεται ενεργά. Ωστόσο, οι κυρώσεις, ο γεωπολιτικός κίνδυνος και οι περιορισμένοι δεσμοί υποδομών/logistics αποτελούν σημαντικούς περιορισμούς.
Η μελλοντική ανοδική πορεία εξαρτάται από τις αλλαγές στο ευρύτερο πλαίσιο Ιράν-Δύσης (άρση των κυρώσεων, περιφερειακή ολοκλήρωση) και την προθυμία Ελλάδας-Ιράν να επενδύσουν σε βαθύτερους δεσμούς. Παρά τις γεωπολιτικές προκλήσεις , ο ρόλος της Ελλάδας είναι σημαντικός στην διερεύνηση νέων οικονομικών ευκαιριών με το Ιράν.
—
