Το Ιράν πιέζει για μια σημαντική αλλαγή στην παγκόσμια αγορά φυσικού αερίου, με στόχο να δώσει στους παραγωγούς μεγαλύτερη ισχύ σε έναν κόσμο όπου η ενέργεια γίνεται ολοένα και πιο πολιτική.
Στην 27η υπουργική συνάντηση του Φόρουμ Χωρών Εξαγωγής Φυσικού Αερίου (GECF), ο Υπουργός Πετρελαίου του Ιράν, Μοχσέν Πακνετζάντ, δήλωσε ότι η πρόταση της Τεχεράνης να μετατραπεί το φόρουμ σε «Οργανισμό Χωρών Εξαγωγής Φυσικού Αερίου» (OGEC) έχει γίνει ευπρόσδεκτη.
Η ιδέα, η οποία τέθηκε για πρώτη φορά στη συνάντηση της Ντόχα το 2024 και συνεχίστηκε στην Τεχεράνη το 2025, θα μπορούσε να δημιουργήσει ένα μπλοκ φυσικού αερίου με επιρροή παρόμοια με τον ΟΠΕΚ, ο οποίος έχει διαμορφώσει εδώ και καιρό τις παγκόσμιες αγορές πετρελαίου.
Η κίνηση αυτή έρχεται σε μια εποχή μεγάλων αλλαγών στον κόσμο της ενέργειας. Από τον πόλεμο στην Ουκρανία και τις επακόλουθες δυτικές κυρώσεις, το φυσικό αέριο έχει μετατοπιστεί από το να θεωρείται βραχυπρόθεσμο προσωρινό κενό σε μια κρίσιμη πηγή ενέργειας για τη διατήρηση της ασφάλειας, ιδιαίτερα στην Ευρώπη και την Ασία.
Το Ιράν και η Ρωσία, οι οποίες κατέχουν μαζί περισσότερο από το 40% των παγκόσμιων αποθεμάτων φυσικού αερίου, το βλέπουν αυτό ως μια ευκαιρία να πιέσουν για έναν ισχυρότερο ρόλο στις παγκόσμιες αγορές. Πιστεύουν ότι η παθητική στάση θα άφηνε τους παραγωγούς ευάλωτους στις πιέσεις από τους μεγάλους καταναλωτές και τις διακυμάνσεις της αγοράς.
Το σχέδιο του Ιράν είναι τόσο οικονομικό όσο και πολιτικό. Η χώρα υποστηρίζει ότι το φυσικό αέριο δεν πρέπει πλέον να υποστηρίζει μόνο τις δυτικές πολιτικές για το κλίμα. Αντίθετα, θα πρέπει να βρίσκεται στο επίκεντρο της ενεργειακής μετάβασης.
Εάν το φυσικό αέριο είναι κρίσιμο για την ενεργειακή ασφάλεια της Ευρώπης και της Ασίας, οι παραγωγοί θα πρέπει να έχουν λόγο στον τρόπο λειτουργίας της αγοράς. Δημιουργώντας έναν νομικά δεσμευτικό οργανισμό, το Ιράν θέλει το φυσικό αέριο να μετατραπεί από ένα αντιδραστικό αγαθό που επηρεάζεται από τη γεωπολιτική σε έναν με ανεξάρτητη ρυθμιστική εξουσία.
Σήμερα, το GECF λειτουργεί κυρίως ως φόρουμ συζήτησης. Οι συστάσεις του δεν είναι δεσμευτικές και οι αποφάσεις λαμβάνονται με συναίνεση, επομένως τα μέλη μπορούν να τις αγνοήσουν. Αυτό έχει περιορίσει την ικανότητά του να ανταποκρίνεται αποτελεσματικά σε περιόδους κρίσης, όπως ξαφνικές ελλείψεις εφοδιασμού ή στρατηγικές μετατοπίσεις της αγοράς.
Ο OGEC, από την άλλη πλευρά, θα απαιτούσε από τα μέλη να ακολουθούν αποφάσεις που εγκρίνονται με ειδική πλειοψηφία, δίνοντας στην ομάδα πραγματική εξουσία λήψης αποφάσεων.
Μέρος του σχεδίου περιλαμβάνει επίσης τη δημιουργία νέων μοντέλων οικονομικής συνεργασίας για την προστασία από τις κυρώσεις. Στη σύνοδο κορυφής της Τεχεράνης, το Ιράν πρότεινε κοινές ομάδες εργασίας επενδύσεων για μεγάλα έργα φυσικού αερίου.
Η ιδέα είναι απλή: εάν το Ιράν, η Ρωσία και η Κίνα επενδύσουν όλες σε ένα έργο όπως η τρίτη φάση του South Pars, κάθε δολάριο θεωρείται κοινή ιδιοκτησία. Αυτό καθιστά τις κυρώσεις κατά μιας χώρας πιο επικίνδυνες, καθώς θα μπορούσαν να διαταράξουν ολόκληρο το πολυεθνικό έργο.
Τέτοια συνεργασία κατανέμει τον κίνδυνο, επιταχύνει την ανάπτυξη αγωγών και έργων LNG και ενθαρρύνει τις επενδύσεις σε βιομηχανίες όπως η διύλιση και τα πετροχημικά. Μειώνει επίσης την εξάρτηση από τις δυτικές τράπεζες και βοηθά στην εξασφάλιση τεχνολογίας μέσω περιφερειακών αναπτυξιακών τραπεζών.
Το όραμα του Ιράν υπερβαίνει τα οικονομικά. Συντονιζόμενο με τη Ρωσία, το Κατάρ, την Κίνα και την Ινδία, η Τεχεράνη ελπίζει να δημιουργήσει ένα ευρασιατικό μπλοκ φυσικού αερίου ικανό να επηρεάσει την προσφορά, να σταθεροποιήσει τις τιμές και να διαπραγματευτεί από θέση ισχύος. Το φυσικό αέριο θα μπορούσε να μετατραπεί από ένα εμπόρευμα που αντιδρά στις πιέσεις της αγοράς σε ένα εργαλείο που διαμορφώνει την παγκόσμια ενεργειακή πολιτική.
Μια άλλη βασική πτυχή του σχεδίου είναι η τοποθέτηση του φυσικού αερίου ως κεντρικού μέρους της μετάβασης στην πράσινη ενέργεια. Ο Υπουργός Paknejad έχει τονίσει ότι το φυσικό αέριο είναι το καθαρότερο ορυκτό καύσιμο και ένας πυλώνας βιώσιμης ανάπτυξης.
Παρουσιάζοντας το φυσικό αέριο ως καύσιμο-γέφυρα που μπορεί να εξισορροπήσει τις διακυμάνσεις των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, το Ιράν αμφισβητεί τις δυτικές εκκλήσεις για ταχεία σταδιακή κατάργηση των ορυκτών καυσίμων. Η στρατηγική αφορά την εξασφάλιση του φυσικού αερίου ως αξιόπιστης πηγής ενέργειας, υποστηρίζοντας παράλληλα τη μετάβαση σε καθαρότερη ενέργεια.
Το προτεινόμενο μοντέλο OGEC αντικατοπτρίζει την πορεία που ακολούθησε ο ΟΠΕΚ τη δεκαετία του 1960. Τότε, ο ΟΠΕΚ μετατράπηκε από μια χαλαρή ομάδα συζήτησης σε ένα νομικά εξουσιοδοτημένο όργανο που μπορούσε να συντονίσει την παραγωγή και να επηρεάσει τις τιμές, παίρνοντας τον έλεγχο από τις πολυεθνικές εταιρείες πετρελαίου.
Το Ιράν ελπίζει ότι ο OGEC μπορεί να κάνει το ίδιο για το φυσικό αέριο: να προστατεύσει τα συμφέροντα των παραγωγών, να σταθεροποιήσει τις αγορές και να ενισχύσει τον μακροπρόθεσμο σχεδιασμό.
Εάν εφαρμοστεί, ο OGEC θα μπορούσε να έχει μεγάλο αντίκτυπο στις παγκόσμιες αγορές ενέργειας. Οι συντονισμένες πολιτικές και οι επενδύσεις θα μπορούσαν να μειώσουν την αβεβαιότητα για έργα μεγάλης κλίμακας, να επιταχύνουν την ανάπτυξη υποδομών και να δώσουν στους παραγωγούς ισχυρότερη φωνή στις διεθνείς ενεργειακές αποφάσεις.
Για τους καταναλωτές, αυτό μπορεί να σημαίνει πιο προβλέψιμη προσφορά, αλλά και μια νέα πραγματικότητα όπου οι παραγωγοί μπορούν να ασκήσουν πολιτική επιρροή στις παγκόσμιες ενεργειακές ροές.
Γεωπολιτικά, η κίνηση αυτή αντικατοπτρίζει την κατανόηση του Ιράν ότι η ενέργεια είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με την εθνική ασφάλεια. Συνδέοντας τα συμφέροντα των χωρών μελών μέσω κοινών έργων και κοινών επενδύσεων, το μπλοκ θα μπορούσε να καταστήσει το φυσικό αέριο στρατηγικό μοχλό στην παγκόσμια πολιτική.
Η προσέγγιση του Ιράν βασίζεται στα μεγάλα αποθέματά του, τη στρατηγική του θέση και την εμπειρία του υπό κυρώσεις για να δημιουργήσει ένα μοντέλο διακυβέρνησης που θα επικεντρώνεται στη συλλογική δύναμη και όχι στην ατομική ευπάθεια.
Στην ουσία της, η πρόταση του Ιράν αφορά κάτι περισσότερο από το φυσικό αέριο. Πρόκειται για τον επαναπροσδιορισμό της ισχύος στις παγκόσμιες αγορές ενέργειας.
Θεσμοθετώντας τη συνεργασία, δημιουργώντας κοινά επενδυτικά πλαίσια και διατηρώντας το φυσικό αέριο στο επίκεντρο της ενεργειακής μετάβασης, η Τεχεράνη στοχεύει να μετατοπίσει την επιρροή της πίσω στους παραγωγούς.
Η OGEC θα μπορούσε να γίνει ένας σημαντικός παράγοντας στην παγκόσμια ενέργεια, διαμορφώνοντας τις αγορές, καθοδηγώντας τις επενδύσεις και μετατρέποντας το φυσικό αέριο σε εργαλείο στρατηγικής επιρροής.
Εάν το σχέδιο του Ιράν επιτύχει, η σύνοδος κορυφής του 2026 θα μπορούσε να σηματοδοτήσει την έναρξη μιας νέας εποχής για την παγκόσμια ενέργεια, αλλάζοντας την οικονομία και τη γεωπολιτική του φυσικού αερίου για τις επόμενες δεκαετίες.
—
