Το Ιράν αποκάλυψε ένα νέο εικαστικό μνημείο αγαλμάτων στην πρωτεύουσα Τεχεράνη, που απεικονίζει τον ηττημένο Ρωμαίο αυτοκράτορα Βαλεριανό να γονατίζει ενώπιον του Σαπούρ Α΄, του Σαχανσάχ (Βασιλιά των Βασιλέων) του ιρανικού Βασιλείου των Σασσανιδών.
Ο Βαλεριανός είναι ο μόνος Ρωμαίος αυτοκράτορας που αιχμαλωτίστηκε ποτέ από αντίπαλο στρατό, αφού ολόκληρος ο στρατός του, που αποτελούνταν από 70.000 άνδρες, ηττήθηκε και αιχμαλωτίστηκε από τους Πέρσες στη Μάχη της Έδεσσας το 260 μ.Χ.
Μετά την ευρεία εθνική ενότητα των Ιρανών κατά τη διάρκεια του 12ήμερου πολέμου εναντίον του Ισραήλ, η ιρανική κυβέρνηση έχει εντείνει τις προσπάθειές της να εφαρμόσει θέματα του αρχαίου προϊσλαμικού περσικού πολιτισμού στους δρόμους σε όλη τη χώρα, με στόχο να τροφοδοτήσει τον πατριωτισμό σε ορισμένα «λιγότερο θρησκευόμενα» κλιμάκια της ιρανικής κοινωνίας.
Του Ιβάν Κέσιτς
Στις 7 Νοεμβρίου 2025, η πλατεία Ενγελάμπ της Τεχεράνης μετατράπηκε σε μια ζωντανή σκηνή εθνικής υπερηφάνειας και ιστορικής μνήμης, καθώς χιλιάδες πολίτες συγκεντρώθηκαν για τα αποκαλυπτήρια ενός ισχυρού νέου αγάλματος.
Το μνημειώδες γλυπτό, με τίτλο «Γονατίζοντας Ενώπιον του Ιράν», απεικονίζει τον Σασσανίδη βασιλιά Σαπούρ Α’ να ιππεύει θριαμβευτικά στο άλογό του, να υψώνεται πάνω από τη γονατιστή φιγούρα του Ρωμαίου αυτοκράτορα Βαλεριανού, ο οποίος υψώνει το χέρι του σε μια χειρονομία υποταγής και έκκλησης για έλεος.
Αυτή η καλλιτεχνική εγκατάσταση είναι πολύ περισσότερο από ένα απλό έργο δημόσιας τέχνης. Είναι ένα σκόπιμο και ισχυρό σύμβολο εθνικής δύναμης, ενότητας και ταυτότητας, που συνελήφθη μετά από σύγχρονες γεωπολιτικές συγκρούσεις.
Η τελετή, γεμάτη ηρωική μουσική και κυματίζοντας ιρανικές σημαίες, παρευρέθηκε από οικογένειες, νέους, καλλιτέχνες και δημοτικούς αξιωματούχους, όλοι συμμετείχαν σε μια συλλογική πράξη πολιτιστικής επιβεβαίωσης που συνδέει άμεσα μια θρυλική νίκη του παρελθόντος με τις προκλήσεις του σήμερα.
Απόηχοι από το Naqsh-e Rostam: μια αρχαία νίκη για ένα σύγχρονο κοινό
Το άγαλμα είναι μια άμεση και σκόπιμη αναπαράσταση ενός από τα πιο σημαντικά ανάγλυφα βράχου από την αρχαία ιρανική ιστορία, που βρίσκεται στην τοποθεσία Naqsh-e Rostam κοντά στην Περσέπολη.
Αυτό το πρωτότυπο ανάγλυφο απαθανατίζει την αποφασιστική Μάχη της Έδεσσας το 260 μ.Χ., μια κρίσιμη στιγμή όπου ο στρατός των Σασσανιδών υπό τον Σαπούρ Α’ πέτυχε μια εκπληκτική νίκη επί των ρωμαϊκών λεγεώνων.
Η μάχη είχε ως αποτέλεσμα την άνευ προηγουμένου σύλληψη ενός εν ενεργεία Ρωμαίου Αυτοκράτορα, του Βαλεριανού, ένα γεγονός που προκάλεσε σοκ στον κλασικό κόσμο και σηματοδότησε το ζενίθ της ιρανικής δύναμης.
Το αρχαίο ανάγλυφο, σκαλισμένο σε μια πρόσοψη γκρεμού με εντολή του νικηφόρου βασιλιά, σχεδιάστηκε ως μια διαρκής δήλωση δύναμης, μια πέτρινη απόδειξη της δύναμης της Αυτοκρατορίας των Σασσανιδών και της ταπείνωσης του μεγαλύτερου αντιπάλου της.
Απεικονίζει τον Σαπούρ με όλα τα εμβλήματα της αυτοκρατορικής εξουσίας, ενώ ο Βαλεριανός, στολισμένος με το ρωμαϊκό του στέμμα, είναι για πάντα παγωμένος σε μια στάση ήττας.
Μεταφέροντας αυτή την εμβληματική εικόνα στην καρδιά της σύγχρονης πρωτεύουσας, το άγαλμα δημιουργεί μια απτή γέφυρα που διασχίζει δεκαεπτά αιώνες, επιμένοντας ότι τα μαθήματα και η κληρονομιά αυτού του αρχαίου θριάμβου παραμένουν άμεσα επίκαιρα.
Η καμπάνια «Θα Γονατίσετε Πριν το Ιράν»: ένα μήνυμα ανυπακοής
Τα αποκαλυπτήρια του αγάλματος αποτελούν το κεντρικό στοιχείο μιας ευρύτερης πολιτιστικής και πολιτικής καμπάνιας, η οποία ονομάστηκε ρητά από το σύνθημα «Θα Γονατίσετε Ξανά Πριν το Ιράν».
Αυτή η φράση προέρχεται απευθείας από ένα δημόσιο μήνυμα του Ηγέτη της Ισλαμικής Επανάστασης, Αγιατολάχ Σεγέντ Αλί Χαμενεΐ, και πλαισιώνει το έργο τέχνης ως μια σύγχρονη πολιτική δήλωση.
Αξιωματούχοι του Δήμου της Τεχεράνης, που οργάνωσε την εκδήλωση, ήταν κατηγορηματικοί στη σύνδεση του αγάλματος με πρόσφατα γεγονότα, αναφέροντας συγκεκριμένα την 12ήμερη ισραηλινή στρατιωτική επιθετικότητα εναντίον του Ιράν νωρίτερα μέσα στο έτος.
Ο Μεχντί Ματζάμπι, επικεφαλής του Οργανισμού Καλλωπισμού της Τεχεράνης, δήλωσε ότι το άγαλμα εκφράζει καλλιτεχνικά την ιστορία της αντίστασης του ιρανικού έθνους, υποστηρίζοντας ότι ο λαός έχει επανειλημμένα αποδείξει ότι δεν θα υποκύψει ποτέ στις δυνάμεις εκφοβισμού.
Ο Νταβούντ Γκουντάρζι, αντιδήμαρχος της Τεχεράνης, επανέλαβε αυτό το συναίσθημα, δηλώνοντας ότι το άγαλμα αντιπροσωπεύει το γεγονός ότι κάθε οντότητα που επιδιώκει να παραβιάσει το Ιράν ή τον λαό του έχει τελικά αναγκαστεί να γονατίσει.
Η εγκατάσταση λειτουργεί έτσι ως μια μορφή ψυχολογικού και πολιτικού πολέμου, μια διαρκής, δημόσια αντίκρουση στις εξωτερικές πιέσεις και ένα σύμβολο ενίσχυσης του ηθικού για τον εγχώριο πληθυσμό.
Συνεχής ιστορική παράδοση: μνημειοποίηση της νίκης στην ιρανική κουλτούρα
Η ανέγερση αυτού του αγάλματος δεν είναι μια μεμονωμένη πράξη, αλλά μέρος μιας βαθιά ριζωμένης παράδοσης στον ιρανικό πολιτισμό, που εκτείνεται τόσο στην αρχαία όσο και στην ισλαμική εποχή, της χρήσης δημόσιων μνημείων για τον εορτασμό της νίκης και την επιβολή της κυριαρχίας.
Οι ίδιοι οι Σασσανίδες βασιλιάδες ήταν μάστορες αυτής της τέχνης, σκαλίζοντας τα στρατιωτικά τους επιτεύγματα και τις βασιλικές τους επενδύσεις στον ζωντανό βράχο σε τοποθεσίες όπως το Νάκσ-ε Ροστάμ και το Ταγ-ε Μποστάν.
Αυτά τα ανάγλυφα ήταν τα επίσημα χρονικά τους, σχεδιασμένα για μονιμότητα και δημόσια θέα, για να μεταδίδουν δύναμη και ευσέβεια στους υπηκόους τους και στους αντιπάλους τους.
Αυτή η πρακτική συνεχίστηκε και μετά την έλευση του Ισλάμ, με τις ιρανικές μουσουλμανικές δυναστείες να κοσμούν τα παλάτια, τα τζαμιά και τις δημόσιες πλατείες τους με περίπλοκα πλακάκια, πίνακες ζωγραφικής και καλλιγραφία που γιόρταζαν τις στρατιωτικές επιτυχίες, απεικόνιζαν θρυλικούς ήρωες από το Σαχναμέ όπως τον Ροστάμ.
Το σύγχρονο άγαλμα του Σαπούρ Α΄ αποτελεί άμεση συνέχεια αυτής της πανάρχαιας παρόρμησης, χρησιμοποιώντας ένα νέο μέσο – ένα μεγάλης κλίμακας, ανεξάρτητο γλυπτό σε έναν μεγάλο αστικό κυκλικό δρόμο – για να εξυπηρετήσει τον ίδιο διαχρονικό σκοπό: να αφηγηθεί μια ιστορία εθνικής ανθεκτικότητας και να προειδοποιήσει τους αντιπάλους για τη μοίρα που τους περιμένει.
Η εγκατάσταση του αγάλματος συνοδεύτηκε από ένα πλούσιο μωσαϊκό συμπληρωματικών συμβόλων που συνδύαζαν την αρχαία μυθολογία με τη σύγχρονη επαναστατική εικονογραφία.
Τεράστια πανό στην τελετή απεικόνιζαν όχι μόνο τον Σαπούρ, αλλά και σύγχρονες στρατιωτικές προσωπικότητες που σκοτώθηκαν, όπως ο διοικητής του IRGC Κασέμ Σουλεϊμανί και ο αρχηγός της αεροδιαστημικής Αμίρ Αλί Χατζιζαντέχ, συνδέοντας άμεσα τον μαρτύρημά τους με τη νίκη του αρχαίου βασιλιά.
Θρυλικοί ήρωες από το Σαχναμέ, όπως ο πανίσχυρος πολεμιστής Ροστάμ, παρουσιάστηκαν να νικούν τους εχθρούς τους, μαζί με αναπαραγωγές σύγχρονων αντιπαραθέσεων.
Αυτή η σκόπιμη αντιπαράθεση δημιουργεί μια συνεχή ιστορική αφήγηση, υποδηλώνοντας ότι το πνεύμα του Σαπούρ και του Ροστάμ ζει στους στρατιώτες της Ισλαμικής Δημοκρατίας.
Αρχέτυπο αλαζονείας: από αρχαίους εχθρούς σε έναν σύγχρονο αντίπαλο
Για να εκτιμήσει κανείς πλήρως τον βαθύ συμβολισμό της νίκης του Σαπούρ που απαθανατίζεται στο νέο άγαλμα, πρέπει να κατανοήσει την αναπαράσταση του αιχμαλώτου του, του Αυτοκράτορα Βαλεριανού, ως μέρος ενός επαναλαμβανόμενου ιστορικού αρχέτυπου αλαζονείας που συναντά μια καταστροφική πτώση στην αντιπαράθεσή του με τον ιρανικό κόσμο.
Η ιστορία του Βαλεριανού αποτελεί μια κλασική τριλογία ήττας, δίπλα στον Λυδό βασιλιά Κροίσο και τον Ρωμαίο τριανδρία Μάρκο Λικίνιο Κράσσο, όλοι θρυλικοί για τον τεράστιο πλούτο και την αριστοκρατική τους θέση, η οποία τους γέννησε μια αυτάρεσκη, ακλόνητη αυτοπεποίθηση στη στρατιωτική τους ικανότητα.
Ο Κροίσος εισέβαλε στο Ιράν με βάση μια εσφαλμένη ερμηνεία ενός χρησμού, μόνο και μόνο για να ηττηθεί από τον Κύρο τον Μέγα. Αιώνες αργότερα, ο Κράσσος, ένας από τους πλουσιότερους άνδρες στην ιστορία, εισέβαλε στο Ιράν επιδιώκοντας πολεμική δόξα αντίστοιχη με τον πλούτο του και ηττήθηκε αποφασιστικά στις Κάρρες.
Ο αυτοκράτορας Βαλεριανός επανέλαβε στη συνέχεια αυτήν ακριβώς την ανοησία, οδηγώντας έναν τεράστιο ρωμαϊκό στρατό στο Ιράν με στρατηγική υπερβολική αυτοπεποίθηση, μόνο και μόνο για να συλληφθεί από τον Σαπούρ Α΄.
Το άγαλμα στην Τεχεράνη αποτυπώνει την κορύφωση αυτής της συγκεκριμένης αλαζονείας: τη στιγμή της απόλυτης ήττας και ταπείνωσης του Βαλεριανού, όπου, σύμφωνα με τις περσικές και ιστορικές αφηγήσεις, αναγκάστηκε σε μια ζωή υποταγής ως το προσωπικό υποπόδιο του Σασσανίδη βασιλιά.
Αυτή η μεταμόρφωση ενός ισχυρού Ρωμαίου αυτοκράτορα σε ένα μόνιμο σύμβολο απόλυτης αποτυχίας και ντροπής είναι ο πυρήνας του μηνύματος του αγάλματος.
Χρησιμεύει ως ένα ιστορικό αρχέτυπο που επεκτείνεται άμεσα σε ένα σύγχρονο πλαίσιο, προειδοποιώντας τους σύγχρονους αντιπάλους όπως οι Ηνωμένες Πολιτείες και το σιωνιστικό καθεστώς ότι η αντιληπτή αλαζονεία τους θα τους οδηγήσει στην ίδια γονατιστή θέση με τον Βαλεριανό.
Αυτή η ισχυρή οπτική μεταφορά για την αναγκαστική υποταγή βρίσκει μια περαιτέρω παράλληλη σχέση με τον Ντόναλντ Τραμπ. Υπάρχει μια σαφής θεματική σύνδεση στην προβολή του τεράστιου πλούτου, της φανταστικής αήττητης και της εχθρότητας προς το Ιράν.
Το κοινό νήμα που συνυφαίνει τον Κροίσο, τον Κράσσο, τον Βαλεριανό και αυτό το σύγχρονο ανάλογο είναι η δραματική πτώση ενός ισχυρού ατόμου του οποίου η υπερβολική εμβέλεια και η αλαζονεία, όταν στρέφονται κατά του Ιράν, μετέτρεψαν τη δημόσια εικόνα του από επιτυχία σε ατιμία και ντροπή.
—
