Του Γιουσέφ Ραμεζανί
Σε μια ορόσημο απόφαση για την πολιτιστική κληρονομιά, η 43η Γενική Διάσκεψη της ΟΥΝΕΣΚΟ, που πραγματοποιήθηκε στη Σαμαρκάνδη την περασμένη εβδομάδα, αναγνώρισε επίσημα τον Κύλινδρο του Κύρου ως το πρώτο γραπτό έγγραφο στον κόσμο για τα ανθρώπινα δικαιώματα.
Εγκρίθηκε με ομόφωνη συναίνεση όλων των κρατών μελών, το ψήφισμα χαρακτηρίζει το 2.500 ετών τεχνούργημα ως θεμελιώδες κείμενο του ανθρώπινου πολιτισμού, που ενσωματώνει τις πρώτες καταγεγραμμένες αρχές της ελευθερίας, της δικαιοσύνης, της ανοχής και του σεβασμού της πολιτιστικής ποικιλομορφίας.
Αυτή η αναγνώριση από τον πολιτιστικό οργανισμό των Ηνωμένων Εθνών σηματοδοτεί ένα σημαντικό ορόσημο για την πολιτιστική διπλωματία του Ιράν, επιβεβαιώνοντας την πολιτιστική κληρονομιά του έθνους στην παγκόσμια σκηνή.
Ο Πρόεδρος Μασούντ Πεζεσκιάν χαιρέτισε την κίνηση, αποκαλώντας την απόδειξη της διαρκούς παρουσίας του Ιράν στη συλλογική συνείδηση της ανθρωπότητας και του βασικού του ρόλου ως φάρου διαλόγου, ανοχής και δικαιοσύνης.
Η επίσημη αναγνώριση υποχρεώνει την ΟΥΝΕΣΚΟ να ενσωματώσει τις διδασκαλίες του Κυλίνδρου του Κύρου στις εκπαιδευτικές, πολιτιστικές και πρωτοβουλίες της για τα ανθρώπινα δικαιώματα, διασφαλίζοντας ότι το μήνυμά του για «ανθρωπιά, δικαιοσύνη και πολιτιστική συνύπαρξη» συνεχίζει να εμπνέει τις μελλοντικές γενιές παγκοσμίως.
Το τεχνούργημα και το ιστορικό του πλαίσιο
Ο Κύλινδρος του Κύρου είναι ένα μικρό, βαρελοειδές αντικείμενο από ψημένο πηλό, μήκους λίγο πάνω από 22 εκατοστά, με χαραγμένη μια διακήρυξη σε ακκαδική σφηνοειδή γραφή.
Ανακαλύφθηκε το 1879 κατά τη διάρκεια ανασκαφής του Βρετανικού Μουσείου στη θέση του ναού του Μαρντούκ στη Βαβυλώνα (σημερινό Ιράκ), ο Κύλινδρος χρονολογείται από το 539 π.Χ., μετά την περσική κατάκτηση της Βαβυλώνας από τον Κύρο τον Μέγα, ιδρυτή της Αυτοκρατορίας των Αχαιμενιδών.
Σύμφωνα με τα έθιμα της Μεσοποταμίας, δημιουργήθηκε ως θεμέλιο, θαμμένος μέσα στα τείχη της πόλης για να τιμήσει τα έργα αποκατάστασης του νέου ηγεμόνα και να εξασφαλίσει την εύνοια των θεών.
Το κείμενο, που συντέθηκε από μια βαβυλωνιακή οπτική γωνία από τους ιερείς του Μαρντούκ, αφηγείται τη νίκη του Κύρου επί του τελευταίου Βαβυλωνίου βασιλιά, Ναβονίδη, ο οποίος απεικονίζεται ως ένας ασεβής ηγεμόνας που διέκοψε τις λατρείες των θεών και επέβαλε καταναγκαστική εργασία στον πληθυσμό.
Σύμφωνα με την αφήγηση, ο υπέρτατος θεός Μαρντούκ, εξοργισμένος από τις αδικίες του Ναβονίδη, αναζήτησε έναν δίκαιο ηγέτη και επέλεξε τον Κύρο, βασιλιά του Ανσάν, για να αποκαταστήσει την τάξη και τη δικαιοσύνη.
Μια επαναστατική διακήρυξη για την εποχή του
Η βαθιά σημασία του Κυλίνδρου του Κύρου έγκειται στις διακηρυγμένες πολιτικές του, οι οποίες σηματοδοτούσαν μια ριζική απομάκρυνση από τους βάναυσους κανόνες της αρχαίας κατάκτησης.
Γραμμένο εν μέρει σε πρώτο πρόσωπο από την οπτική γωνία του Κύρου, το κείμενο σκιαγραφεί ένα νέο μοντέλο διακυβέρνησης που βασίζεται στην επιείκεια και την αποκατάσταση και όχι στην υποδούλωση.
Δηλώνει ότι ο Κύρος εισήλθε στη Βαβυλώνα ειρηνικά, έσωσε την πόλη από την καταστροφή και βελτίωσε την ευημερία των πολιτών της. Πιο συγκεκριμένα, καταγράφει την απόφασή του να τερματίσει την πρακτική των μαζικών απελάσεων, ένα κοινό εργαλείο τρόμου που χρησιμοποιούσαν οι προηγούμενοι Ασσύριοι και Βαβυλώνιοι ηγεμόνες.
Ο Κύλινδρος αναφέρει ότι ο Κύρος επέστρεψε αγάλματα διαφόρων θεών στις πόλεις καταγωγής τους σε όλη τη Μεσοποταμία και επέτρεψε στους εκτοπισμένους να επιστρέψουν στις πατρίδες τους.
Αυτή η πολιτική, που επιβεβαιώνεται από το βιβλικό Βιβλίο του Έσδρα, επεκτάθηκε στον εβραϊκό πληθυσμό, επιτρέποντάς τους να τερματίσουν τη βαβυλωνιακή αιχμαλωσία τους.
Ενώ ο Κύλινδρος δεν αναφέρει ρητά τα «ανθρώπινα δικαιώματα», η ουσία του, μια διακήρυξη κατά της καταπίεσης και υπέρ της ελευθερίας της λατρείας και της ταυτότητας, έχει οδηγήσει μελετητές και διεθνείς φορείς να τον θεωρήσουν ως έναν πρώιμο χάρτη αυτών των αρχών.
Μια κληρονομιά που υιοθετήθηκε και αμφισβητήθηκε
Ο σύγχρονος συμβολισμός του Κύρου Κυλίνδρου υπήρξε πηγή έντονης πολιτικής αμφισβήτησης, ειδικά κατά τη δεκαετία του 1970, όταν ο τελευταίος μονάρχης του Ιράν που υποστηρίχθηκε από τη Δύση, ο Μοχάμεντ Ρεζά Παχλεβί, υιοθετούσε το τεχνούργημα για να νομιμοποιήσει την κυριαρχία του.
Για τον πλούσιο εορτασμό της 2.500ής επετείου το 1971, εξασφάλισε τον Κύλινδρο δανεισμένο από το Βρετανικό Μουσείο, καθιστώντας τον το κεντρικό στοιχείο των εορτασμών.
Ο Παχλεβί παρουσίασε το τεχνούργημα ως απόδειξη ότι το καθεστώς του ήταν ο κληρονόμος μιας ένδοξης και ανεκτικής παράδοσης βασιλείας που εκτείνεται μέχρι τον Κύρο.
Αυτή η αφήγηση ήταν ένα υπολογισμένο κομμάτι της προπαγάνδας του καθεστώτος του, σχεδιασμένο να συγκαλύψει την αυταρχική και καταπιεστική διακυβέρνησή του με το πρόσχημα της αρχαίας αυτοκρατορικής νομιμότητας.
Η πολιτικοποίηση επιδεινώθηκε με μια επίμονη εκστρατεία παραπληροφόρησης, που κυκλοφόρησε σε μεγάλο βαθμό στο διαδίκτυο μεταξύ των Ιρανών μοναρχικών στη Διασπορά.
Μια κατασκευασμένη μετάφραση του Κυλίνδρου έχει διαδοθεί ευρέως, αλλάζοντας σκόπιμα την αρχική του σημασία για να ταιριάζει σε μια κοσμική, φιλοδυτική ατζέντα.
Αυτή η ψευδής εκδοχή αντικαθιστά τον βαβυλωνιακό θεό Μαρντούκ με τη Ζωροαστρική θεότητα Αχούρα Μάζντα και εισάγει γραμμές που απουσιάζουν από το αυθεντικό κείμενο, συμπεριλαμβανομένων υποσχέσεων να μην επιβληθεί ποτέ η μοναρχία με τη βία και να σέβεται όλα τα έθιμα και τις θρησκείες για πάντα.
Μια τέτοια παραποίηση επιχειρεί να αναδιαμορφώσει την κληρονομιά του Κύρου ως εργαλείο για τους σύγχρονους πολιτικούς αγώνες, αποκόπτοντας το τεχνούργημα από το πραγματικό ιστορικό και θρησκευτικό του πλαίσιο στην υπηρεσία μιας συγκεκριμένης ιδεολογίας.
Ενώ ο αυθεντικός Κύλινδρος παραμένει ένα ισχυρό σύμβολο, η ιστορία του χρησιμεύει ως προειδοποιητική ιστορία για το πώς τα αρχαία αντικείμενα μπορούν να χρησιμοποιηθούν ως όπλα στις σύγχρονες πολιτικές και συγκρούσεις ταυτότητας.
Ένα διαχρονικό σύμβολο για την ανθρωπότητα
Παρά αυτούς τους πολιτικούς χειρισμούς, το βασικό μήνυμα του Κυλίνδρου του Κύρου έχει ξεπεράσει την προέλευσή του και έχει γίνει ένα παγκόσμιο σύμβολο δίκαιης διακυβέρνησης.
Η αναγνώρισή του από την ΟΥΝΕΣΚΟ το 2025 σηματοδοτεί την ανάκτηση του αυθεντικού πνεύματός του, απαλλαγμένου από κάθε είδους προπαγάνδα και παραπληροφόρηση.
Ενώ ο Κύλινδρος δεν εκφράζει τα ανθρώπινα δικαιώματα με τη σύγχρονη νομική έννοια, ενσωματώνει τις θεμελιώδεις αρχές τους: την απόρριψη της τυραννίας, την αντίθεση στην καταπίεση και τον σεβασμό της πολιτιστικής και θρησκευτικής ποικιλομορφίας – τις ίδιες αξίες που ορίζουν την Ισλαμική Δημοκρατία του Ιράν.
Στέκει ως απόδειξη μιας κρίσιμης στιγμής όταν ένας κατακτητής επέλεξε τη μεγαλοψυχία αντί της βαρβαρότητας και την αποκατάσταση αντί της καταστροφής.
Ενταγμένος πλέον στην παγκόσμια αποστολή της ΟΥΝΕΣΚΟ για ειρήνη και βιώσιμη ανάπτυξη, ο Κύλινδρος του Κύρου παραμένει μια διαχρονική πρόκληση για όλους όσους κατέχουν εξουσία – να κυβερνούν με σοφία, συμπόνια και σεβασμό για το πλούσιο πολιτιστικό ταπισερί της ανθρωπότητας.
—
