Το Ιράν αναδεικνύεται ως βασικός κρίκος στον εμπορικό άξονα Κίνας-Ευρώπης
Το Ιράν υπέγραψε τη Δευτέρα μνημόνια συμφωνίας για την ανάπτυξη σιδηροδρομικών μεταφορών και τη δημιουργία χωριών εφοδιαστικής, ένα βήμα που αποσκοπεί στην ενεργοποίηση του νότιου κλάδου του διαδρόμου Ανατολής-Δύσης που συνδέει την Κίνα με την Ευρώπη.
Οι συμφωνίες συνήφθησαν μεταξύ των Σιδηροδρόμων της Ισλαμικής Δημοκρατίας του Ιράν και επενδυτών πίσω από τα χωριά εφοδιαστικής στο Γιαζντ, το Σιρτζάν και το Ταμπρίζ, με επίκεντρο την επέκταση της σιδηροδρομικής εμπορευματικής χωρητικότητας και την κατασκευή υποδομών εφοδιαστικής που συνδέονται με τη μεταφορά μεγάλων αποστάσεων.
Τα μνημόνια καλύπτουν την ανάπτυξη χωριών εφοδιαστικής και λιμένων ξηρού τύπου, την κατασκευή και επέκταση σιδηροδρομικών γραμμών και σχετικών υποδομών, την έκδοση αδειών λειτουργίας και τη λειτουργία σιδηροδρομικών υπηρεσιών εφοδιαστικής και εμπορευματικών μεταφορών.
Μαζί, αποτελούν μέρος μιας ευρύτερης προσπάθειας για την αύξηση του μεριδίου των σιδηροδρόμων στις εμπορευματικές μεταφορές και την τοποθέτηση του Ιράν ως διαμετακομιστικής οδού για τις διηπειρωτικές ροές εμπορευμάτων.
Η υπογραφή έρχεται μετά από μια σταθερή αύξηση του αριθμού των εμπορευματικών τρένων που εισέρχονται στο Ιράν από την Κίνα και συνεχίζουν προς ευρωπαϊκούς προορισμούς. Εξήντα τέτοια τρένα έχουν ήδη διασχίσει το Ιράν, με επιπλέον τρένα να περιμένουν στο συνοριακό πέρασμα Ιντσέ Μπορούν.
Η αύξηση αντικατοπτρίζει την αυξανόμενη χρήση των χερσαίων σιδηροδρομικών γραμμών μεταξύ Ανατολικής Ασίας και Ευρώπης και την ανανεωμένη προσοχή στον νότιο διάδρομο Ανατολής-Δύσης που διασχίζει το Ιράν.
Η δυναμική πίσω από τη διαδρομή έχει ενισχυθεί από μια εξαμερή σιδηροδρομική συμφωνία που υπογράφηκε στην Κωνσταντινούπολη τον Δεκέμβριο από το Ιράν, την Κίνα, το Ουζμπεκιστάν, την Τουρκία, το Τουρκμενιστάν και το Καζακστάν.
Η συμφωνία εισήγαγε ένα πλαίσιο για ενοποιημένα τιμολόγια και μειωμένους χρόνους διέλευσης κατά μήκος του διαδρόμου, μέτρα που αποσκοπούν στη βελτίωση της εμπορικής ελκυστικότητας της διαδρομής και στη μείωση των τριβών στα σύνορα.
Τα χωριά εφοδιαστικής που σχεδιάζονται για την Ταμπρίζ, τη Γιαζντ και το Σιρτζάν προορίζονται να χρησιμεύσουν ως κόμβοι ενοποίησης και διανομής κατά μήκος του σιδηροδρομικού δικτύου.
Αυτές οι εγκαταστάσεις έχουν σχεδιαστεί για να υποστηρίζουν τη μεταφόρτωση, την αποθήκευση και την περαιτέρω μετακίνηση αγαθών, επιτρέποντας την αποτελεσματική μεταφορά εμπορευμάτων μεταξύ εγχώριων και διεθνών διαδρομών. Η αρχική εστίαση στο βορειοδυτικό Ιράν αντικατοπτρίζει τον ρόλο της περιοχής ως πύλης προς την Τουρκία και την Ευρώπη.
Σε παγκόσμιο επίπεδο, οι δραστηριότητες εφοδιαστικής και εφοδιαστικής αλυσίδας αντιπροσωπεύουν σημαντικό μερίδιο της οικονομικής δραστηριότητας, ωστόσο ο ρόλος του Ιράν στη διαμετακόμιση και την εφοδιαστική παρέμεινε περιορισμένος παρά τη γεωγραφία του.
Η χώρα βρίσκεται στη διασταύρωση των διαδρόμων Ανατολής-Δύσης και Βορρά-Νότου, με σιδηροδρομικές συνδέσεις που συνδέουν την Κεντρική Ασία με την Τουρκία και πρόσβαση σε νότια λιμάνια στον Περσικό Κόλπο και τον Κόλπο του Ομάν.
Ο νότιος κλάδος του διαδρόμου Ανατολής-Δύσης που διέρχεται από το Ιράν θεωρείται εναλλακτική λύση στις θαλάσσιες μεταφορές μεταξύ Κίνας και Ευρώπης. Η σιδηροδρομική μεταφορά κατά μήκος αυτού του άξονα μπορεί να μειώσει τους χρόνους παράδοσης σε περίπου το ένα τρίτο αυτών που απαιτούνται δια θαλάσσης, προσφέροντας παράλληλα μια συνεχή χερσαία διαδρομή σε όλη την Ευρασία. Ο διάδρομος περιγράφεται επίσης ως μία από τις πιο ασφαλείς και οικονομικές χερσαίες επιλογές για τη μεταφορά εμπορευμάτων μεγάλων αποστάσεων.
Παρά τα χαρακτηριστικά αυτά, το μερίδιο του Ιράν στη σιδηροδρομική μεταφορά Ανατολής-Δύσης παραμένει μικρό. Τουλάχιστον 60 εκατομμύρια τόνοι φορτίου μεταφέρονται ετησίως κατά μήκος του ευρύτερου σιδηροδρομικού διαδρόμου Ανατολής-Δύσης, αλλά μόνο ένα περιορισμένο μέρος διέρχεται από το Ιράν. Ο περιορισμός δεν είναι η ζήτηση αλλά οι υποδομές, ιδίως στα συνοριακά περάσματα και οι ελλείπουσες σιδηροδρομικές συνδέσεις.
Το πιο κρίσιμο κενό είναι η απουσία άμεσης σιδηροδρομικής σύνδεσης μεταξύ Marand και Cheshmeh Soraya στα τουρκικά σύνορα. Το τμήμα των 240 χιλιομέτρων θεωρείται απαραίτητο για την επέκταση του ρόλου του Ιράν στη διαμετακόμιση Ανατολής-Δύσης.
Χωρίς αυτό, η κυκλοφορία βασίζεται στο συνοριακό πέρασμα Razi προς την Τουρκία, όπου η ετήσια χωρητικότητα ανταλλαγής εμπορευμάτων περιορίζεται σε περίπου 800.000 τόνους.
Οι περιορισμοί του Razi επιδεινώνονται από γεωγραφικές και λειτουργικές προκλήσεις, συμπεριλαμβανομένης της ανάγκης για τρένα που θα διέρχονται από τη λίμνη Βαν στην ανατολική Τουρκία. Αυτοί οι παράγοντες περιορίζουν τους όγκους και αυξάνουν τους χρόνους διέλευσης, μειώνοντας την ανταγωνιστικότητα της διαδρομής.
Μια άμεση σιδηροδρομική σύνδεση με το Τσεσμέ Σοραγιά θα εξάλειφε αυτά τα σημεία συμφόρησης και θα δημιουργούσε έναν πλήρως σιδηροδρομικό διάδρομο νότιας-ανατολικής-δύσης.
Τα σχέδια για τη γραμμή Μαράντ-Τσεσμέ Σοραγιά στοχεύουν στην αύξηση της χωρητικότητας του Ιράν για να χειρίζεται μεγαλύτερο μερίδιο των εμπορευμάτων Ανατολής-Δύσης, με στόχο την κάλυψη του 10% του όγκου του διαδρόμου. Η επίτευξη αυτού του επιπέδου θα απαιτούσε όχι μόνο την κατασκευή σιδηροδρομικών γραμμών αλλά και την υποστήριξη υποδομών σε συνοριακούς τερματικούς σταθμούς και κόμβους logistics.
Η Τουρκία έχει ήδη ξεκινήσει τις εργασίες στο αντίστοιχο τμήμα του διαδρόμου. Η κατασκευή βρίσκεται σε εξέλιξη για μια σιδηροδρομική σύνδεση μεταξύ Καρς και Ντιλουτσού, ένα τμήμα περίπου 250 χιλιομέτρων που έχει σχεδιαστεί για να συνδεθεί με το δίκτυο του Ιράν στο Τσεσμέ Soraya. Το σημείο σύνδεσης βρίσκεται κοντά στους πρόποδες του όρους Αραράτ, όπου τα δύο εθνικά σιδηροδρομικά συστήματα αναμένεται να συναντηθούν εντός τριών ετών.
Ο διάδρομος Ανατολής-Δύσης είναι μόνο ένα στοιχείο μιας ευρύτερης σιδηροδρομικής στρατηγικής. Άλλα έργα προτεραιότητας περιλαμβάνουν τη γραμμή Ραστ-Αστάρα, η οποία θα ενισχύσει τον διάδρομο Βορρά-Νότου που συνδέει τη Ρωσία και τον Καύκασο με τον Περσικό Κόλπο, και τη σύνδεση Ιρανσάχρ-Τσαμπαχάρ, η οποία συνδέει τα εσωτερικά δίκτυα με το νοτιοανατολικό λιμάνι του Ιράν.
Πέρα από τη διμερή διάσταση, οι σιδηροδρομικές φιλοδοξίες του Ιράν συνδέονται όλο και περισσότερο με τη συνεργασία με τα κράτη της Κεντρικής Ασίας. Τα τελευταία χρόνια, η Κεντρική Ασία έχει αναδειχθεί ως κομβικό σημείο για αλλαγές στην αρχιτεκτονική των ευρασιατικών μεταφορών, λόγω της μεγαλύτερης έμφασης στους χερσαίους διαδρόμους ανατολής-δύσης και βορρά-νότου.
Οι περιορισμοί χωρητικότητας στις βόρειες διαδρομές, ιδίως εκείνες που διέρχονται από τη Ρωσία και τη Λευκορωσία, έχουν ωθήσει τους περιφερειακούς και εξωπεριφερειακούς παράγοντες να αναζητήσουν εναλλακτικές οδούς.
Σε αυτό το πλαίσιο, ο νότιος διάδρομος μέσω του Ιράν έχει προσελκύσει εκ νέου την προσοχή ως βιώσιμη επιλογή. Το ενδιαφέρον της Κίνας εντάσσεται στην Πρωτοβουλία «Μία Ζώνη, Ένας Δρόμος», στο πλαίσιο της οποίας το Πεκίνο αναζητά ταχύτερες και ασφαλέστερες χερσαίες διαδρομές μεταξύ Ανατολικής Ασίας και Ευρώπης.
Ιρανοί αξιωματούχοι και περιφερειακοί εταίροι δηλώνουν ότι, από τεχνικής και γεωγραφικής άποψης, η ιρανική διαδρομή έχει την ικανότητα να γίνει μια από τις πιο αποτελεσματικές χερσαίες επιλογές.
Έργα όπως ο σιδηρόδρομος Κίνας-Κιργιστάν-Ουζμπεκιστάν είναι κεντρικής σημασίας για αυτό το όραμα. Μόλις συνδεθούν με το σιδηροδρομικό δίκτυο του Ιράν, οι γραμμές αυτές αναμένεται να μειώσουν την απόσταση μεταξύ Ανατολικής Ασίας και Ευρώπης κατά περίπου 900 χλμ. σε σύγκριση με ορισμένες εναλλακτικές λύσεις και να μειώσουν τους χρόνους παράδοσης έως και μία εβδομάδα.
Οι χώρες της Κεντρικής Ασίας έχουν υιοθετήσει μια ρεαλιστική προσέγγιση απέναντι στο Ιράν στην επιδίωξη αυτών των συνδέσεων. Το Καζακστάν, το Ουζμπεκιστάν, το Τουρκμενιστάν, το Τατζικιστάν και το Κιργιστάν επιδιώκουν να διαφοροποιήσουν τις εμπορικές τους διαδρομές για να μειώσουν την εξάρτηση από οποιονδήποτε μεμονωμένο διάδρομο.
Συνδέοντας τα σιδηροδρομικά δίκτυα της Κεντρικής Ασίας με λιμάνια όπως το Τσαμπαχάρ και το Μπαντάρ Αμπάς, οι ηπειρωτικές χώρες θα αποκτήσουν άμεση πρόσβαση σε ανοιχτά νερά, ενώ το Ιράν θα τοποθετηθεί ως αγωγός για τις εμπορικές ροές τόσο ανατολής-δύσης όσο και βορρά-νότου.
Τα χωριά εφοδιαστικής, τα ξηρά λιμάνια και οι ελλείπουσες σιδηροδρομικές συνδέσεις που περιγράφονται στα πρόσφατα Μνημόνια Συνεργασίας αποσκοπούν στην υποστήριξη αυτού του ρόλου παρέχοντας την απαραίτητη φυσική υποδομή για τη διαχείριση μεγαλύτερων όγκων διαμετακομιστικών εμπορευμάτων.
—
