Η 19η Κοινή Επιτροπή Οικονομικής Συνεργασίας μεταξύ Ιράν και Ρωσίας βρίσκεται σε εξέλιξη στην Τεχεράνη, με επικεφαλής τη ρωσική αντιπροσωπεία τον Υπουργό Ενέργειας Σεργκέι Τσιβιλόφ.
Η δεύτερη ημέρα των συναντήσεων σε επίπεδο εμπειρογνωμόνων πραγματοποιήθηκε το πρωί της Τρίτης στο εξειδικευμένο συνεδριακό κέντρο της Εθνικής Ιρανικής Εταιρείας Πετρελαίου, μετά την εναρκτήρια συνεδρίαση της Δευτέρας, και η επιτροπή έχει προγραμματιστεί να ολοκληρωθεί την Τετάρτη.
Τα τελευταία χρόνια, οι γεωπολιτικές μετατοπίσεις, κυρίως η αυστηροποίηση των δυτικών κυρώσεων και η σταδιακή ανάδυση μιας πιο πολυπολικής παγκόσμιας τάξης, έχουν εισάγει τις οικονομικές σχέσεις Ιράν-Ρωσίας σε μια νέα φάση στρατηγικής συνεργασίας.
Αυτό που κάποτε ήταν κυρίως μια πολιτική και ενεργειακή συνεργασία διαμορφώνεται όλο και περισσότερο από κοινά κίνητρα για τον μετριασμό των επιπτώσεων των κυρώσεων, την εμβάθυνση του διμερούς εμπορίου και την ενίσχυση εναλλακτικών χρηματοοικονομικών και μηχανισμών διαμετακόμισης.
Για τη Μόσχα, το Ιράν αποτελεί μέρος μιας μακροπρόθεσμης στρατηγικής που συνδυάζει οικονομικές ευκαιρίες με γεωπολιτική τοποθέτηση. Για την Τεχεράνη, η Μόσχα είναι ένας κρίσιμος εταίρος καθώς επιδιώκει να διαφοροποιήσει τους εμπορικούς δεσμούς και να αξιοποιήσει τη γεωγραφία διαμετακόμισής της.
Στο επίκεντρο αυτής της εξελισσόμενης σχέσης βρίσκονται φιλόδοξα έργα στον τομέα της ενέργειας, των μεταφορών και της διευκόλυνσης του εμπορίου, που χαρακτηρίζονται από προσπάθειες για την κατασκευή χρηματοοικονομικών και τραπεζικών διαύλων που λειτουργούν εκτός του κυρίαρχου δυτικού συστήματος.
Για τη Ρωσία, της οποίας η οικονομία παραμένει σε μεγάλο βαθμό προσανατολισμένη στις εισαγωγές και της οποίας η πρόσβαση στις παραδοσιακές αγορές έχει περιοριστεί υπό την πίεση της Δύσης, η συνεργασία με το Ιράν έχει πρακτική απήχηση.
Το ενδιαφέρον της Μόσχας περιλαμβάνει την ενεργειακή συνεργασία, τη διαμετακομιστική συνδεσιμότητα και τις χρηματοοικονομικές εναλλακτικές λύσεις, κυρίως μέσω της εκτεταμένης χρήσης εθνικών νομισμάτων και εξατομικευμένων συστημάτων πληρωμών που μειώνουν την εξάρτηση από ιδρύματα που εκτίθενται σε δυτικές κυρώσεις.
Κεντρικό στοιχείο αυτών των φιλοδοξιών είναι ο Διεθνής Διάδρομος Μεταφορών Βορρά-Νότου (INSTC), ένα πολυτροπικό δίκτυο που προορίζεται να συνδέσει τη Ρωσία με τα λιμάνια του Ιράν και, από εκεί, με την Ινδία και άλλα μέρη της Ασίας μέσω του Περσικού Κόλπου.
Για τους Ρώσους σχεδιαστές, το Ιράν προσφέρει μια κρίσιμη χερσαία διαδρομή προς τα θερμά νερά – ένα γεωγραφικό πλεονέκτημα που συμπληρώνει τον μακροχρόνιο ρόλο της Ρωσίας ως εξαγωγέα ενέργειας.
Η Τεχεράνη, από την πλευρά της, βλέπει τον διάδρομο ως έναν τρόπο εδραίωσης της θέσης της ως περιφερειακού κόμβου διαμετακόμισης, ενώ παράλληλα αποκομίζει έσοδα από τις διαμετακομίσεις και ενισχύει την υλικοτεχνική της υποδομή.
Η γεωγραφική θέση του Ιράν που συνδέει την Κασπία Θάλασσα, τον Περσικό Κόλπο και τις ευρύτερες αγορές της Δυτικής και Νότιας Ασίας έχει αναγνωριστεί εδώ και καιρό ως στρατηγικά πολύτιμη. Ωστόσο, η πρακτική υλοποίηση αυτού του δυναμικού εξαρτάται από την αναβάθμιση των σιδηροδρόμων, των λιμένων και των δικτύων logistics.
Οι διευρυμένες σιδηροδρομικές συνδέσεις, η εμβάθυνση της χωρητικότητας των λιμένων τόσο στους βόρειους όσο και στους νότιους τερματικούς σταθμούς και οι απλοποιημένες τελωνειακές διαδικασίες θα μπορούσαν, θεωρητικά, να μεταφέρουν περισσότερα αγαθά μέσω του ιρανικού εδάφους, να μειώσουν τους χρόνους μεταφοράς και το κόστος, ενισχύοντας παράλληλα τον ρόλο του Ιράν στις περιφερειακές αλυσίδες εφοδιασμού.
Πράγματι, αξιωματούχοι και από τις δύο πρωτεύουσες έχουν τονίσει επανειλημμένα τις υποδομές μεταφορών ως βασικό πυλώνα των βαθύτερων οικονομικών τους δεσμών.
Σε ομιλίες και προπαρασκευαστικές δηλώσεις πριν από την 19η συνεδρίαση της Κοινής Επιτροπής, ο Ρώσος Υπουργός Ενέργειας τόνισε το αυξανόμενο φάσμα έργων μεταφορών και logistics ως θεμελιώδη στοιχεία της διμερούς συνεργασίας.
Ο ενεργειακός τομέας παραμένει η πιο ανεπτυγμένη και ορατή διάσταση της οικονομικής εμπλοκής Ιράν-Ρωσίας. Η Ρωσία είναι ένας από τους μεγαλύτερους παραγωγούς πετρελαίου και φυσικού αερίου στον κόσμο. Το Ιράν κατέχει μερικά από τα μεγαλύτερα αποθέματα παγκοσμίως.
Αυτή η συμβολή δυνατοτήτων δημιουργεί ένα ευρύ σύνολο πιθανών σημείων συνεργασίας, από την ανάπτυξη κοιτασμάτων και τη μεταφορά τεχνολογίας έως τις επενδυτικές συνεργασίες και τις κοινές υποδομές.
Τα τελευταία χρόνια, ρωσικές εταιρείες έχουν συμμετάσχει σε διαπραγματεύσεις για συμμετοχές σε ιρανικά έργα ανάντη ροής, συνεργασία σε συνδέσεις αγωγών και κοινοπραξίες σε εγκαταστάσεις κατάντη ροής και πετροχημικών.
Αυτές οι ρυθμίσεις δεν έχουν προχωρήσει πάντα γρήγορα ή ομαλά λόγω της πολυπλοκότητας των περιβαλλόντων κυρώσεων, των εμποδίων χρηματοδότησης και των τεχνικών εμποδίων που εξακολουθούν να υπάρχουν, αλλά υπογραμμίζουν την αμοιβαία αναγνώριση συμπληρωματικών πλεονεκτημάτων.
Πέρα από τους υδρογονάνθρακες, οι δύο χώρες έχουν συζητήσει τη συνεργασία στην παραγωγή ενέργειας, συμπεριλαμβανομένης της κατασκευής σταθμών παραγωγής ενέργειας και έργων ολοκλήρωσης δικτύου. Αυτές οι πρωτοβουλίες όχι μόνο διαφοροποιούν το πεδίο εφαρμογής της διμερούς συνεργασίας, αλλά αγγίζουν και τη δυναμική της περιφερειακής ενεργειακής ασφάλειας.
Για την Τεχεράνη, οι ξένες επενδύσεις και η τεχνολογία σε αυτούς τους τομείς βοηθούν στον εκσυγχρονισμό των παλαιών υποδομών. Για τη Μόσχα, τα έργα ενέργειας και δικτύου αντιπροσωπεύουν ένα άλλο σύνορο για τον κλάδο των ενεργειακών υπηρεσιών της.
Τα εμπορικά πρότυπα μεταξύ Ιράν και Ρωσίας έχουν επεκταθεί, αλλά με αξιοσημείωτες διαρθρωτικές ανισορροπίες. Οι ιρανικές εξαγωγές προς τη Ρωσία περιλαμβάνουν γεωργικά προϊόντα, τρόφιμα, δομικά υλικά, πετροχημικά και μεταποιημένα προϊόντα.
Οι ρωσικές εξαγωγές προς το Ιράν περιλαμβάνουν βασικά αγαθά, πρώτες ύλες και βιομηχανικό εξοπλισμό. Η επέκταση του όγκου και του εύρους αυτού του εμπορίου αποτελεί κοινή προτεραιότητα, ιδίως μέσω μηχανισμών που θα μπορούσαν να μειώσουν τα μη δασμολογικά εμπόδια και να ενισχύσουν την ανταγωνιστικότητα.
Ένα γενικό πλαίσιο που αναμένεται να διαμορφώσει τις μελλοντικές εμπορικές ροές είναι η Συμφωνία Ελεύθερων Συναλλαγών μεταξύ του Ιράν και της Ευρασιατικής Οικονομικής Ένωσης (EAEU), η οποία υπογράφηκε στα τέλη του 2023.
Η συμφωνία, η οποία βρίσκεται ακόμη σε διαδικασία εφαρμογής, στοχεύει στη μείωση των δασμών και στο άνοιγμα των αγορών μεταξύ του Ιράν και των πέντε κρατών μελών της EAEU, συμπεριλαμβανομένης της Ρωσίας.
Ιρανοί αξιωματούχοι βλέπουν τη συμφωνία ως μέσο για την ενίσχυση των εξαγωγών, ιδίως γεωργικών και μεταποιημένων προϊόντων – στη Ρωσία και πέραν αυτής, αξιοποιώντας τις αγορές της Κεντρικής Ασίας και της Ανατολικής Ευρώπης.
Η χρηματοοικονομική συνεργασία έχει αναδειχθεί ως ένας ακόμη κρίσιμος τομέας εστίασης. Οι κυρώσεις έχουν περιορίσει την πρόσβαση στα παγκόσμια τραπεζικά συστήματα και για τις δύο χώρες, αναγκάζοντας τους υπεύθυνους χάραξης πολιτικής να εξετάσουν εναλλακτικές λύσεις.
Μεταξύ των προτεινόμενων μέτρων είναι η αυξημένη χρήση εθνικών νομισμάτων σε εμπορικούς διακανονισμούς, η ανάπτυξη ιδιόκτητων μηχανισμών πληρωμών και η αμοιβαία διευκόλυνση μεταξύ τραπεζικών ιδρυμάτων.
Προς το παρόν, αυτές οι ρυθμίσεις παραμένουν σε αρχικό στάδιο και αντιμετωπίζουν λειτουργικές προκλήσεις. Ωστόσο, οι υπουργοί και οι διαπραγματευτές έχουν επανειλημμένα υπογραμμίσει την οικονομική συνεργασία ως απαραίτητη για την απελευθέρωση μιας πιο ισχυρής οικονομικής αλληλεπίδρασης.
Σε πολιτικό επίπεδο, οι ομιλίες υψηλόβαθμων αξιωματούχων σε φόρουμ και στις δύο πρωτεύουσες επανέλαβαν την ανθεκτικότητα των δεσμών Ιράν-Ρωσίας και την αντίστασή τους στις εξωτερικές πιέσεις.
Στην πρόσφατη ομιλία του σε τελετή στη Μόσχα για τον εορτασμό της 47ης επετείου της Ισλαμικής Επανάστασης, ο Τσιβιλόφ τόνισε την παραδοσιακή και φιλική φύση των σχέσεων που βασίζονται στη στρατηγική εταιρική σχέση και την ευθυγράμμιση απόψεων.
Αναφέρθηκε σε νομικές και συμβατικές μεταρρυθμίσεις που αποσκοπούν στη βελτίωση του επιχειρηματικού κλίματος μεταξύ των δύο κρατών, καθώς και σε πολλά βασικά έργα ενέργειας και μεταφορών που έχουν προχωρήσει «χάρη στις εποικοδομητικές και τακτικές επαφές» μεταξύ υπουργείων και οργανισμών.
Ο Τσιβιλόφ επεσήμανε επίσης την υπογραφή μιας Συνθήκης Συνολικής Στρατηγικής Συνεργασίας μεταξύ των δύο χωρών ως ορόσημο που ανεβάζει τη διμερή συνεργασία σε νέο επίπεδο.
Το INSTC, η επέκταση του εμπορίου στο πλαίσιο του Ευρασιατικού ελεύθερου εμπορίου, η ενεργειακή συνεργασία και οι νέες οικονομικές διασυνδέσεις είναι όλα κεντρικά σε αυτή τη στρατηγική.
Στη φετινή συνεδρίαση της Κοινής Επιτροπής, οι διαπραγματευτές αναμένεται να πιέσουν για συμφωνίες σχετικά με τα τρέχοντα έργα και οδικούς χάρτες για μελλοντική συνεργασία.
Οι συζητήσεις τους αντικατοπτρίζουν μια ευρύτερη αναπροσαρμογή των οικονομικών συνεργασιών σε μια εποχή όπου οι δυτικές κυρώσεις και οι γεωπολιτικές ανακατατάξεις ωθούν τα κράτη να διερευνήσουν εναλλακτικά δίκτυα εμπορίου και συνδεσιμότητας.
—
