Το περίφημο Γαζάλ (ποίημα) 152 του Πέρση ποιητή Χαφέζ.
Με το πρωτότυπο στα περσικά και μια λογοτεχνική μετάφραση-απόδοση της Δέσποινας Ψωμιάδη
Εισαγωγικά
Στον Χαφέζ, η διάκριση μεταξύ του επίγειου εραστή και του Θείου είναι συχνά ανύπαρκτη ή, μάλλον, εσκεμμένα θολή.
Χρησιμοποίησα το κεφαλαίο «Σου» για τους εξής λόγους:
– Η Κοσμογονική Διάσταση: Το συγκεκριμένο Γαζάλ (152) δεν περιγράφει ένα τυχαίο ειδύλλιο, αλλά τη δημιουργία του κόσμου. Η «Ομορφιά» (Husn) που προκαλεί τη γέννηση του Έρωτα και τη φωτιά στο σύμπαν, στην ισλαμική μυστικιστική παράδοση (Σουφισμός), ταυτίζεται με την Πρώτη Αιτία, το Θείο Κάλλος.
– Ο «Αμύητος» και το «Μυστήριο»: Οι λέξεις που χρησιμοποιεί ο Χαφέζ (όπως Ghayb – το Αόρατο/Θείο) υποδηλώνουν ότι ο αποδέκτης του ποιήματος υπερβαίνει τα ανθρώπινα μέτρα.
Η αλήθεια είναι πως στον Χαφέζ ο Έρωτας είναι μια τυραννική, συμπαντική δύναμη. Το κεφαλαίο γράμμα αποδίδει αυτόν τον σεβασμό και τον τρόμο μπροστά στο «Απόλυτο» που καίει τα πάντα στο πέρασμά του.
Είναι η αναγνώριση ότι αυτό το «Εσύ» δεν είναι απλώς ένας άνθρωπος, αλλά η πηγή μιας μακράς σιωπής, μια δύναμη που ορίζει τη μοίρα.
Σε αυτούς τους στίχους, η χρήση του κεφαλαίου είναι ουσιαστικά μια «μεταφραστική επιλογή» για να φανεί ότι η Ομορφιά στην οποία αναφέρεται δεν είναι απλώς ένα χαρακτηριστικό, αλλά η Αιτία που έβαλε φωτιά στο σύμπαν. Είναι αυτό το «κάτι» που προκαλεί τη ζήλια των αγγέλων και σπρώχνει τον άνθρωπο στην τρέλα του έρωτα.
Αν επέλεγα το πεζό «σου», το ποίημα θα γινόταν μια ερωτική εξομολόγηση. Με το κεφαλαίο «Σου», γίνεται ένας ύμνος για την ίδια την ύπαρξη.
Κείμενο
در ازل پرتو حسنـت ز تـجـلی دم زد
عشـق پیدا شد و آتش به همه عالم زد
جلوهای کرد رخت دید ملک عشق نداشت
عین آتـش شد از این غیرت و بر آدم زد
عقل میخواست کز آن شعله چراغ افروزد
برق غیرت بدرخشید و جـهان برهـم زد
مدعی خواست که آید به تماشاگـه راز
دسـت غیب آمد و بر سینه نامـحرم زد
دیگران قرعه قسمت همـه بر عیش زدند
دل غـمدیده ما بود که هـم بر غـم زد
جان علوی هوس چاه زنخدان تو داشـت
دسـت در حلقه آن زلف خم اندر خم زد
حافـظ آن روز طربنامه عشق تو نوشـت
کـه قـلـم بر سر اسـباب دل خرم زد
Μετάφραση
Στην απαρχή του Παντός, η αχτίδα της ομορφιάς Σου φανερώθηκε,
κι ο Έρωτας γεννήθηκε, κι έβαλε φωτιά σε ολόκληρη την πλάση.
Μια λάμψη έριξε το πρόσωπό Σου, μα είδε πως οι άγγελοι έρωτα δεν είχαν.
έγινε η ζήλια φλόγα ζωντανή, και χτύπησε τον Άνθρωπο στην καρδιά.
Η Λογική γύρεψε από τη φλόγα εκείνη να ανάψει το λυχνάρι της,
μα της θείας ζήλιας η αστραπή θόλωσε τον κόσμο και την τάξη του.
Ο διεκδικητής θέλησε να μπει στο θεωρείο των Μυστηρίων,
μα το αόρατο χέρι ήρθε και χτύπησε στο στήθος τον αμύητο.
Οι άλλοι έριξαν κλήρο, και του καθενός η μοίρα έπεσε στην ηδονή,
μόνο η δική μας πονεμένη καρδιά ήταν που διάλεξε τον πόνο.
Η ουράνια ψυχή ποθούσε το λάκκο στο πηγούνι Σου,
κι άπλωσε το χέρι στις σπείρες των μαλλιών Σου, στις πλεξούδες τις σφιχτές.
Ο Χαφέζ έγραψε το βιβλίο της χαράς του έρωτά Σου εκείνη τη μέρα,
που έσυρε τη γραφίδα του πάνω από κάθε ελπίδα για μια ανέμελη ζωή.
—
