Το γιγάντιο ηλιακό άλμα του Ιράν: Ένα έργο 5.000 μεγαβάτ στο Ισπαχάν
Το Ιράν ξεκίνησε την περασμένη εβδομάδα τις εργασίες για ένα έργο ηλιακής ενέργειας 5.000 μεγαβάτ στην επαρχία Ισφαχάν, το οποίο, εάν ολοκληρωθεί στην ανακοινωθείσα χωρητικότητά του, θα θέσει την πόλη ανάμεσα στα μεγαλύτερα κέντρα παραγωγής ηλιακής ηλεκτρικής ενέργειας στον κόσμο.
Το έργο θα προσθέσει έναν εξαιρετικό όγκο παραγωγής σε μια χώρα της οποίας το ηλεκτρικό σύστημα δυσκολεύεται να συμβαδίσει με τη ζήτηση, υπογραμμίζοντας την κλίμακα της προσπάθειας του Ιράν να επεκτείνει την ανανεώσιμη ενέργεια.
Για δεκαετίες, το ηλεκτρικό σύστημα του Ιράν έχει χτιστεί γύρω από ένα προφανές πλεονέκτημα που λίγες χώρες διαθέτουν σε τέτοια αφθονία, με τεράστια αποθέματα φυσικού αερίου που συμπληρώνονται από πετρέλαιο, υδροηλεκτρική ενέργεια και ένα έντονα επιδοτούμενο εγχώριο ενεργειακό σύστημα.
Το Ιράν παρήγαγε περίπου 399 τεραβατώρες ηλεκτρικής ενέργειας το 2025, με περίπου το 95% να προέρχεται από ορυκτά καύσιμα. Το φυσικό αέριο παρέμεινε η κυρίαρχη πηγή, αντιπροσωπεύοντας περίπου το 90% της παραγωγής.
Ωστόσο, παρά την αυξανόμενη παραγωγή φυσικού αερίου, η εγχώρια προσφορά δυσκολεύεται να καλύψει τη ζήτηση στον τομέα της ενέργειας κατά τις καλοκαιρινές περιόδους αιχμής, αναγκάζοντας τους σταθμούς παραγωγής ενέργειας να στραφούν στο ντίζελ και το μαζούτ όταν το φυσικό αέριο καθίσταται ανεπαρκές.
Το πρόβλημα, επομένως, δεν είναι απλώς ότι το Ιράν χρειάζεται περισσότερους σταθμούς παραγωγής ενέργειας. Το ηλεκτρικό σύστημα της χώρας εξαρτάται ολοένα και περισσότερο από ένα καύσιμο του οποίου οι ανταγωνιστικές χρήσεις πολλαπλασιάζονται, ενώ η ζήτηση για ηλεκτρική ενέργεια συνεχίζει να αυξάνεται.
Το Ιράν διαθέτει μερικά από τα μεγαλύτερα αποθέματα φυσικού αερίου στον κόσμο, αλλά το φυσικό αέριο απαιτείται όχι μόνο από τους σταθμούς παραγωγής ενέργειας αλλά και από τα νοικοκυριά, τη βιομηχανία, τα πετροχημικά και άλλους τομείς της οικονομίας.
Το αποτέλεσμα είναι ένας ανταγωνισμός για το ίδιο καύσιμο. Όταν η προσφορά φυσικού αερίου καθίσταται ανεπαρκής, οι παραγωγοί ενέργειας μπορούν να αντισταθμίσουν την απώλεια με την καύση υγρών καυσίμων. Αλλά αυτή είναι μια δαπανηρή και περιβαλλοντικά επιβλαβής λύση.
Αυτό βοηθά να εξηγηθεί γιατί οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας καθίστανται οικονομική αναγκαιότητα και όχι απλώς μια περιβαλλοντική προτίμηση και αυτό είναι που δίνει στο σχεδιαζόμενο ηλιακό εργοστάσιο 5.000 MW στο Ισφαχάν την ευρύτερη σημασία του.
Κάθε μονάδα ηλιακής παραγωγής έχει επομένως μια πιθανή δεύτερη αξία πέρα από την ηλεκτρική ενέργεια που παράγει. Μπορεί να απελευθερώσει φυσικό αέριο για άλλη χρήση, να μειώσει την ανάγκη καύσης υγρών καυσίμων κατά τη διάρκεια ελλείψεων και να διαφοροποιήσει την παροχή ηλεκτρικής ενέργειας της χώρας.
Το Ιράν βρίσκεται σε εξαιρετικά καλή θέση για την παραγωγή ηλιακής ενέργειας. Έρευνα που δημοσιεύθηκε το 2026 διαπίστωσε ότι τα κεντρικά και ανατολικά τμήματα της χώρας περιέχουν μερικές από τις πιο κατάλληλες περιοχές του Ιράν για ανάπτυξη φωτοβολταϊκών.
Αυτόν τον μήνα, η δυναμικότητα ανανεώσιμης ενέργειας του Ιράν ξεπέρασε τα 5.800 μεγαβάτ, σύμφωνα με την SATBA, τον Οργανισμό Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας και Ενεργειακής Απόδοσης, από περίπου 1.250 μεγαβάτ δύο χρόνια νωρίτερα.
Η αύξηση κατά περισσότερο από τέσσερις φορές σηματοδοτεί μια απότομη επιτάχυνση σε έναν τομέα που για χρόνια αγωνιζόταν να μετατρέψει το τεράστιο ανανεώσιμο δυναμικό της χώρας σε λειτουργική δυναμικότητα.
Το Ιράν έχει τεράστιο ηλιακό δυναμικό, εκτεταμένες ανοιχτές εκτάσεις και χρόνια έλλειψη ηλεκτρικής ενέργειας, ωστόσο το ηλεκτρικό του σύστημα εξακολουθεί να εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τα ορυκτά καύσιμα.
Το έργο Ισφαχάν των 5.000 μεγαβάτ αντιπροσωπεύει επομένως κάτι μεγαλύτερο από μια μεμονωμένη εγκατάσταση παραγωγής. Με την ανακοινωθείσα δυναμικότητά του, θα ισοδυναμούσε σχεδόν με ολόκληρη τη δυναμικότητα ανανεώσιμης ενέργειας που έχει συσσωρεύσει το Ιράν μέχρι σήμερα.
Σύμφωνα με αξιωματούχους, το έργο θα περιλαμβάνει περίπου 2,8 δισεκατομμύρια δολάρια σε επενδύσεις από τον ιδιωτικό τομέα και θα καταλαμβάνει περίπου 6.000 εκτάρια στην Κουχπάγιε. Η κατασκευή σχεδιάζεται σε τρία πακέτα σε δύο οικοδομικά τετράγωνα των 2.000 MW και ένα τρίτο των 1.000 MW.
Το Κοινοβουλευτικό Κέντρο Ερευνών έχει προβλέψει έλλειμμα 13.640 μεγαβάτ μεταξύ της προσφοράς ηλεκτρικής ενέργειας και της μέγιστης ζήτησης το καλοκαίρι το 2026, με διαθέσιμη παραγωγική ικανότητα περίπου 68.420 μεγαβάτ.
Μια ολοκληρωμένη ηλιακή εγκατάσταση 5.000 MW θα αντιπροσώπευε επομένως περίπου το 37% αυτού του ονομαστικού κενού χωρητικότητας.
Επίσης, ο χρόνος εγκατάστασης της ηλιακής ενέργειας μπορεί να είναι ασυνήθιστα πολύτιμος. Μεγάλο μέρος της πιο σοβαρής έλλειψης στο Ιράν συμβαίνει κατά τους ζεστούς μήνες, ακριβώς όταν η ηλιακή ακτινοβολία είναι ισχυρότερη. Αυτό δημιουργεί ένα σημαντικό φυσικό συμπλήρωμα μεταξύ του προβλήματος της χώρας και των ηλιακών πόρων της.
Η επιλογή του Ισφαχάν είναι ιδιαίτερα αποκαλυπτική. Η πόλη έχει ισχυρές ηλιακές συνθήκες, με περισσότερες από 300 ηλιόλουστες ημέρες το χρόνο. Αλλά και άλλα μέρη του Ιράν, ιδιαίτερα τα νοτιοανατολικά και τμήματα των κεντρικών και ανατολικών περιοχών, διαθέτουν ίσο ή μεγαλύτερο ηλιακό δυναμικό.
Μια πρόσφατη εθνική αξιολόγηση εντοπίζει ιδιαίτερα ισχυρούς ηλιακούς πόρους σε περιοχές όπως το Χορμοζγκάν, το Σιστάν και το Μπαλουχεστάν.
Το Ισφαχάν είναι ένα από τα σημαντικότερα βιομηχανικά κέντρα του Ιράν. Η βιομηχανική του οικονομία δημιουργεί σημαντική ζήτηση ηλεκτρικής ενέργειας, ενώ η τοποθεσία του στο κεντρικό Ιράν το τοποθετεί στο ευρύτερο διασυνδεδεμένο σύστημα ηλεκτρικής ενέργειας της χώρας.
Με άλλα λόγια, το Ισφαχάν δεν είναι απλώς ένα μέρος όπου υπάρχει διαθέσιμο ηλιακό φως. Είναι ένα μέρος όπου η ζήτηση ηλεκτρικής ενέργειας είναι ήδη συγκεντρωμένη. Αυτή η διάκριση μπορεί να κάνει σημαντική διαφορά στα οικονομικά ενός ηλιακού έργου.
Μια απομακρυσμένη περιοχή με εξαιρετική ακτινοβολία μπορεί να παράγει ηλεκτρική ενέργεια φθηνά, αλλά να απαιτεί σημαντικές επενδύσεις σε συστήματα μεταφοράς για τη μεταφορά της στους μεγάλους καταναλωτές.
Μια κάπως λιγότερο βέλτιστη τοποθεσία ηλιακής ενέργειας μπορεί να γίνει οικονομικά ελκυστική εάν βρίσκεται πιο κοντά σε βιομηχανικά φορτία και υπάρχουσες υποδομές μεταφοράς.
Η τοποθεσία γίνεται ακόμη πιο σημαντική όταν εξετάζεται μέσα από τη βιομηχανική δομή του Ιράν.
Η βιομηχανία είναι ένας από τους μεγαλύτερους ενεργοβόρους τομείς της χώρας. Όταν τα εργοστάσια χάνουν ηλεκτρική ενέργεια, χάνουν παραγωγή. Οι βιομηχανικές διακοπές μπορούν να μειώσουν την παραγωγή, να διαταράξουν τις αλυσίδες εφοδιασμού και να επιβάλουν κόστος που δεν αποτυπώνεται στην τιμή της ίδιας της ηλεκτρικής ενέργειας.
Το έργο Ισφαχάν μπορεί επομένως να γίνει κατανοητό ως μέρος μιας ευρύτερης προσπάθειας προστασίας της παραγωγικής ικανότητας από το έλλειμμα ηλεκτρικής ενέργειας της χώρας.
Εν τω μεταξύ, το υδροηλεκτρικό σύστημα του Ιράν παραδοσιακά συνέβαλε σημαντικά στην παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας, αλλά η υδροηλεκτρική παραγωγή είναι ευάλωτη στην ξηρασία και τη μείωση της διαθεσιμότητας νερού.
Η παραγωγή θερμικής ενέργειας, η υδροηλεκτρική ενέργεια και η διαθεσιμότητα νερού είναι αλληλένδετες. Ταυτόχρονα, οι μεγάλες βιομηχανικές περιοχές του Ιράν αντιμετωπίζουν αυξανόμενη πίεση σε νερό.
Η ηλιακή φωτοβολταϊκή ενέργεια προσφέρει έναν τρόπο προσθήκης παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας χωρίς να απαιτείται η ίδια εξάρτηση από τους υδάτινους πόρους που σχετίζεται με την υδροηλεκτρική ενέργεια.
Για το Ιράν, η ανανεώσιμη ηλεκτρική ενέργεια αφορά ολοένα και περισσότερο την ενεργειακή ασφάλεια υπό συνθήκες λειψυδρίας.
Το έργο Ισφαχάν των 5.000 MW θα πρέπει επομένως να εξεταστεί στο πλαίσιο μιας εθνικής επέκτασης των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας και όχι ως μια μεμονωμένη επαρχιακή επιχείρηση.
Το Ιράν επιδιώκει ήδη μια ευρύτερη επέκταση της ανανεώσιμης ισχύος, με έργα που αναπτύσσονται σε πολλές επαρχίες.
Η χώρα έχει μετακινηθεί από μια πολύ μικρή βάση ανανεώσιμων πηγών σε έργα πολλαπλών γιγαβάτ, ενώ η κυβέρνηση έχει θέσει ολοένα και πιο φιλόδοξους στόχους για την ηλιακή ενέργεια και άλλες ανανεώσιμες πηγές ενέργειας.
Το παραδοσιακό ενεργειακό πλεονέκτημα του Ιράν βασιζόταν σε άφθονους υδρογονάνθρακες. Η αναδυόμενη ενεργειακή στρατηγική του βασίζεται ολοένα και περισσότερο στη χρήση αυτών των υδρογονανθράκων πιο επιλεκτικά, αξιοποιώντας παράλληλα έναν τεράστιο εγχώριο ανανεώσιμο πόρο.
Αντί να χρησιμοποιεί το φυσικό αέριο ως τη συντριπτική πηγή παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας, το Ιράν θα μπορούσε να το διαφυλάξει ολοένα και περισσότερο για βιομηχανίες και εφαρμογές όπου είναι πιο δύσκολο να αντικατασταθεί, ενώ η ηλιακή και η αιολική ενέργεια παρέχουν ένα αυξανόμενο μερίδιο ηλεκτρικής ενέργειας.
—
