Γιατί το Ιράν τιμά την 4η Νοεμβρίου ως ημέρα αντίστασης κατά της αμερικανικής παρεμβατικότητας;
Η 13η του μήνα Αμπάν (Aban) στο ιρανικό ημερολόγιο, η οποία συνήθως συμπίπτει με την 4η Νοεμβρίου, κατέχει ξεχωριστή θέση στη σύγχρονη ιστορία του Ιράν. Γνωστή στο Ιράν ως «Εθνική Ημέρα Αγώνα κατά της Παγκόσμιας Αλαζονείας», η ημερομηνία αυτή συγκεντρώνει τρία καθοριστικά γεγονότα που διαμόρφωσαν την πολιτική πορεία της χώρας και τη σχέση της με ξένες δυνάμεις.
Αν και τα γεγονότα αυτά έλαβαν χώρα σε διαφορετικά έτη και υπό διαφορετικές συνθήκες, μοιράζονται ένα κοινό θέμα: τον αγώνα του ιρανικού λαού για ανεξαρτησία και την αντίστασή του στην ξένη παρέμβαση.
Το πρώτο γεγονός ήταν η εξορία του Αγιατολάχ Σαγιέντ Ρουχολάχ Χομεϊνί στην Τουρκία το 1964, μετά τη σφοδρή αντίθεσή του σε νομοσχέδιο του Σάχη που προέβλεπε παραχωρήσεις (καπιτουλασιόν) υπέρ ξένων.
Δεκατέσσερα χρόνια αργότερα, στις 4 Νοεμβρίου 1978, δεκάδες φοιτητές σκοτώθηκαν όταν οι δυνάμεις ασφαλείας του Σάχη άνοιξαν πυρ εναντίον διαδηλωτών στο Πανεπιστήμιο της Τεχεράνης.
Έναν χρόνο μετά, επαναστάτες φοιτητές κατέλαβαν την πρεσβεία των ΗΠΑ στην Τεχεράνη — ένα γεγονός που αποτέλεσε ένα από τα πιο καθοριστικά επεισόδια στην ιστορία των σχέσεων Ιράν-ΗΠΑ.
Τρία γεγονότα, που απέχουν χρονικά μεταξύ τους αλλά συνδέονται μέσω μιας κοινής ιστορικής αφήγησης, έχουν καταστήσει τη 13η του Αμπάν —ή την 4η Νοεμβρίου— ένα διαχρονικό σύμβολο αντίστασης στο Ιράν.
13η του Αμπάν: Μια κληρονομιά αντίστασης
Το παρόν άρθρο βασίζεται σε επεισόδιο της εκπομπής «Iran Today» του δικτύου Press TV, με τη συμμετοχή του Ιρανού ιστορικού Γιακούμπ Ταβακολί, του Ιρανού ιστορικού και στενού συνεργάτη του Ιμάμ Χομεϊνί, Σαγιέντ Χαμίντ Ρουχανί, καθώς και του Ιρανού ιστορικού και συγγραφέα Αμίρ Μακί.
Η 4η Νοεμβρίου 1964 αποτέλεσε μια κρίσιμη στιγμή στην αντιπαράθεση μεταξύ του Ιμάμ Χομεϊνί και της μοναρχίας των Παχλαβί.
Αφού κατήγγειλε δημόσια τη νομοθεσία που παρείχε στους Αμερικανούς πολίτες ευρεία δικαστική ασυλία εντός του Ιράν, ο Ιμάμ Χομεϊνί εξορίστηκε αναγκαστικά.
Η αντίθεσή του δεν στρεφόταν απλώς κατά μιας αμφιλεγόμενης νομικής διάταξης· αμφισβητούσε μια πολιτική τάξη πραγμάτων που έθετε τα ξένα συμφέροντα πάνω από την εθνική κυριαρχία του Ιράν. Η νομοθετική ρύθμιση που πυροδότησε την ιστορική διαμαρτυρία του Ιμάμη Χομεϊνί ήταν ευρύτερα γνωστή ως το «Νομοσχέδιο περί Διομολογήσεων» (Capitulation Bill). Σύμφωνα με τις διατάξεις του, το αμερικανικό στρατιωτικό προσωπικό και ορισμένοι άλλοι Αμερικανοί υπήκοοι στο Ιράν θα απολάμβαναν δικαστική ασυλία, πράγμα που σήμαινε ότι δεν μπορούσαν να διωχθούν βάσει του ιρανικού δικαίου για μια σειρά αδικημάτων.
Ο θεσμός των διομολογήσεων ήταν βαθιά ριζωμένος στην ιστορία της αποικιακής κυριαρχίας.
Ξένες δυνάμεις είχαν επιβάλει συχνά τέτοιου είδους προνόμια σε ασθενέστερες χώρες, θέτοντας ουσιαστικά τους δικούς τους υπηκόους εκτός της δικαιοδοσίας των τοπικών δικαστικών αρχών.
Στο Ιράν, τα προνόμια αυτά είχαν μακρά ιστορία· αρχικά παραχωρήθηκαν σε Ρώσους υπηκόους δυνάμει της Συνθήκης του Τουρκμεντσάι, κατά την εποχή της δυναστείας των Κατζάρ.
Στη συνέχεια, άλλες ξένες δυνάμεις εξασφάλισαν παρόμοιες παραχωρήσεις, εκμεταλλευόμενες την πολιτική και οικονομική αδυναμία της μοναρχίας των Κατζάρ.
Ο Γιαγκούμπ Ταβακολί, ο οποίος έχει συγγράψει εκτενώς για τη σύγχρονη ιστορία του Ιράν, αναλύει πώς η εξορία του Ιμάμη Χομεϊνί, στις 4 Νοεμβρίου 1964, επηρέασε τον αγώνα του κατά του καθεστώτος Παχλαβί, καθώς και τη θέση του στους πολιτικούς και θρησκευτικούς κύκλους της εποχής.
«Ο Ιμάμης Χομεϊνί αναγνώρισε εξαρχής τη συνάφεια μεταξύ δικτατορίας και αποικιοκρατίας. Αυτό κατέστη ακόμη πιο σαφές κατά τη διάρκεια του ζητήματος των διομολογήσεων».
«Η πιο ταπεινωτική πτυχή των διομολογήσεων ήταν ότι μια ηττημένη κυβέρνηση αναγκαζόταν να παραχωρήσει στη νικήτρια δύναμη προξενική δικαιοδοσία επί των δικών της υπηκόων».
«Μετά τη Συνθήκη του Τουρκμεντσάι, το Ιράν υποχρεώθηκε να αποδεχθεί αυτό το καθεστώς, αρχικά με τη Ρωσία και αργότερα με τη Βρετανία και άλλες ευρωπαϊκές δυνάμεις».
«Η Συνταγματική Επανάσταση οδήγησε τελικά στην κατάργηση των διομολογήσεων στο Ιράν».
Το σύστημα των διομολογήσεων καταργήθηκε οριστικά το 1927, κατόπιν της αυξανόμενης λαϊκής αντίδρασης και των αλλαγών στο διεθνές πολιτικό κλίμα μετά τον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο.
Ωστόσο, δεκαετίες αργότερα, το καθεστώς Παχλαβί επιχείρησε να επαναφέρει παρόμοια προνόμια. Στις 5 Οκτωβρίου 1963, το υπουργικό συμβούλιο του πρωθυπουργού Ασαντολάχ Αλάμ, ενεργώντας κατόπιν εντολών του Σάχη, ενέκρινε μια αμερικανική πρόταση για την παροχή δικαστικής ασυλίας στους Αμερικανούς πολίτες στο Ιράν.
Όταν η είδηση έφτασε στον Ιμάμη Χομεϊνί, εκείνος καταδίκασε έντονα την απόφαση. Στις 26 Οκτωβρίου 1964, εκφώνησε μια ιστορική ομιλία, στην οποία αμφισβήτησε τη νομιμότητα της νομοθεσίας και κατηγόρησε το καθεστώς ότι ταπεινώνει το ιρανικό έθνος.
Σε ένα από τα πιο δυναμικά σημεία της ομιλίας του, ο Ιμάμης Χομεϊνί δήλωσε ότι το καθεστώς είχε υποστηρίξει ανοιχτά ένα επαίσχυντο μέτρο, το οποίο κατέτασσε τον ιρανικό λαό σε θέση κατώτερη από εκείνη των αμερικανικών σκύλων.
Ο Σεγέντ Χαμίντ Ρουχανί, ο οποίος είδε από κοντά την ισλαμική επανάσταση καθώς εκτυλίσσονταν, περιγράφει το πολιτικό πλαίσιο στο οποίο επιβλήθηκε ο νόμος της συνθηκολόγησης στο ιρανικό έθνος και πώς η αντίρρηση του Ιμάμη Χομεϊνί έγινε σημείο καμπής στον αγώνα του κατά του καθεστώτος Παχλεβί.
«Οι Αμερικανοί ήθελαν ασυλία από τη δίωξη στο Ιράν μέσω της συνθηκολόγησης και επέβαλαν αυτή την αδικία στο ιρανικό έθνος».
«Όταν ο Ιμάμης Χομεϊνί το άκουσε, δεν μπορούσε να ανεχθεί καμία ξένη δύναμη να ασκεί κυριαρχία στο Ιράν. Εκφώνησε μια ομιλία σε απλή γλώσσα που όλοι μπορούσαν να καταλάβουν, εξηγώντας τι σήμαινε η συνθηκολόγηση».
«Είπε ότι αν ο Σάχης του Ιράν χτυπούσε έναν αμερικανικό σκύλο, θα θεωρούνταν υπεύθυνος. Αλλά ένας Ιρανός στρατιώτης δεν είχε το δικαίωμα να θεωρήσει έναν Αμερικανό υπεύθυνο».
Το καθεστώς του Σάχη είχε ήδη περάσει δύο χρόνια προσπαθώντας να περιορίσει την αυξανόμενη αντίθεση του Ιμάμη Χομεϊνί. Η ασυμβίβαστη θέση του σχετικά με τη συνθηκολόγηση, ωστόσο, άφησε στο καθεστώς ελάχιστα περιθώρια ελιγμών. Στις 4 Νοεμβρίου 1964, οι δυνάμεις ασφαλείας τον συνέλαβαν και τον έστειλαν εξόριστο στην Τουρκία.
Ο Ταβακόλι προσθέτει ότι «Οι Αμερικανοί έπαιξαν άμεσο ρόλο στην εξορία του Ιμάμη Χομεϊνί. Έγγραφα που ανακτήθηκαν από την Πρεσβεία των ΗΠΑ, γνωστή ως το Αμερικανικό Φωλιά Κατασκοπείας, το αποδεικνύουν ξεκάθαρα».
«Ο επιτετραμμένος της Πρεσβείας των ΗΠΑ εκείνη την εποχή είπε μάλιστα ότι είχαν εξορίσει τον άνθρωπο που εμπόδιζε τις αμερικανικές πολιτικές».
«Αναφερόταν στον Ιμάμη Χομεϊνί».
«Η τουρκική κυβέρνηση, η οποία συνεργάστηκε με την ιρανική κυβέρνηση, συμφώνησε επίσης να φιλοξενήσει τον Ιμάμη Χομεϊνί στην εξορία για ένα χρόνο».
Αυτό που η μοναρχία σκόπευε ως μέσο φίμωσης ενός εξέχοντος αντιπάλου έγινε αντ’ αυτού ένα ακόμη κεφάλαιο στον αυξανόμενο αγώνα κατά της ξένης επιρροής και της πολιτικής εξάρτησης.
Η εξορία του Ιμάμη Χομεϊνί τελικά θα γινόταν ένα σημαντικό ορόσημο στο δρόμο για την Ισλαμική Επανάσταση του 1979.
Ο Ταβακόλι αφηγείται ότι «ο Ιμάμης Χομεϊνί συνελήφθη για εξορία σε μια εντελώς ξαφνική επιχείρηση. Στρατιωτικές δυνάμεις έφτασαν στη μέση της νύχτας με στρατιωτικά οχήματα, τον μετέφεραν απευθείας στο αεροδρόμιο και δεν του επέτρεψαν να παραμείνει στο Ιράν».
«Μετά την εξορία του, οι δυνάμεις του καθεστώτος Παχλεβί αναπτύχθηκαν σε στρατηγικά σημεία στις πόλεις για να αποτρέψουν την επανάληψη της εξέγερσης της 5ης Ιουνίου 1963».
Δεκατέσσερα χρόνια αργότερα, μετά την εξορία του Ιμάμη Χομεϊνί, η 4η Νοεμβρίου έγινε μάρτυρας μιας ακόμη αιματηρής αντιπαράθεσης μεταξύ του καθεστώτος Παχλεβί και των αντιπάλων του. Το 1978, καθώς οι διαμαρτυρίες κατά της μοναρχίας εξαπλώνονταν σε όλη τη χώρα, οι δυνάμεις ασφαλείας άνοιξαν πυρ εναντίον διαδηλωτών στο Πανεπιστήμιο της Τεχεράνης.
Πενήντα έξι φοιτητές έχασαν τη ζωή τους, ενώ εκατοντάδες τραυματίστηκαν.
Οι δολοφονίες ενέτειναν την οργή του κοινού και αποδυνάμωναν περαιτέρω μια μοναρχία που ήδη αντιμετώπιζε ένα πανεθνικό επαναστατικό κίνημα.
Μέχρι το φθινόπωρο του 1978, η αντίθεση στον Μοχάμεντ Ρεζά Σαχ είχε φτάσει σε ένα πρωτοφανές επίπεδο. Διαδηλώσεις και απεργίες εξαπλώνονταν σε όλο το Ιράν, ενώ οι προσπάθειες του καθεστώτος να αποκαταστήσει την τάξη γίνονταν ολοένα και πιο αναποτελεσματικές.
Η δέκατη τρίτη μέρα του μήνα Aban στο ιρανικό ημερολόγιο, η οποία πέφτει στις 4 Νοεμβρίου, έχει επίσης ονομαστεί ημέρα των μαθητών στο Ιράν, την οποία ο Tavakkoli διευκρινίζει ως εξής: «Μετά την καταστολή της εξέγερσης της 8ης Σεπτεμβρίου 1978 και τη σφαγή ανθρώπων στην Τεχεράνη από τις δυνάμεις του καθεστώτος Pahlavi, το Ιράν εισήλθε σε μια περίοδο σιωπής. Οι άνθρωποι ήταν έκπληκτοι και αβέβαιοι για το τι θα συνέβαινε στη συνέχεια».
«Περίπου ένα μήνα αργότερα, στις αρχές του φθινοπώρου, ξεκίνησαν φοιτητικές διαδηλώσεις σε όλο το Ιράν. Τα σχολεία έκλεισαν και οι μαθητές έκαναν απεργία».
«Μόλις οι μαθητές εντάχθηκαν στην ισλαμική επανάσταση, ο αριθμός των ατόμων που συμμετείχαν στις διαδηλώσεις δρόμου αυξήθηκε δραματικά».
Στις 4 Νοεμβρίου, τα σχολεία έκλεισαν καθώς οι διαδηλώσεις συνεχίστηκαν σε όλη την Τεχεράνη. Μεγάλος αριθμός μαθητών συμμετείχε στις διαδηλώσεις και κατευθύνθηκε προς το Πανεπιστήμιο της Τεχεράνης, όπου φοιτητές και άλλοι διαδηλωτές είχαν συγκεντρωθεί για να εκφράσουν την αντίθεσή τους στον Σάχη.
Η κατάσταση επιδεινώθηκε γρήγορα.
Γύρω στο μεσημέρι, οι δυνάμεις ασφαλείας έριξαν δακρυγόνα στο πλήθος σε μια προσπάθεια να διαλύσουν τους διαδηλωτές, αλλά, αντί να υποχωρήσουν, οι διαδηλωτές συνέχισαν τα συνθήματα και τις διαδηλώσεις τους.
Η αντιπαράθεση πήρε στη συνέχεια μια θανατηφόρα τροπή.
Οι αστυνομικές δυνάμεις άνοιξαν πυρ εναντίον του πλήθους, σκοτώνοντας 56 φοιτητές και αφήνοντας εκατοντάδες άλλους τραυματίες.
Το περιστατικό προκάλεσε σοκ σε όλη τη χώρα. Οι θάνατοι νεαρών φοιτητών, πολλοί από τους οποίους είχαν βγει στους δρόμους απαιτώντας πολιτική αλλαγή, έγιναν ένα ακόμη ισχυρό σύμβολο της βίας που χρησιμοποίησε το καθεστώς Παχλεβί για να διατηρήσει την εξουσία του.
Ο Αμίρ Μάκι διευκρινίζει ότι «η 4η Νοεμβρίου, η οποία τιμάται ως «Ημέρα των Φοιτητών», προέκυψε από διαμαρτυρίες κατά του αμερικανικού ιμπεριαλισμού και της άμεσης παρέμβασης της Ουάσιγκτον στο Ιράν υπό το καθεστώς Παχλεβί».
«Στις 4 Νοεμβρίου 1979, μετά από ένα κρίσιμο κάλεσμα του Ιμάμη Χομεϊνί προς φοιτητές, πανεπιστημιακούς ακαδημαϊκούς, φοιτητές σεμιναρίων και άλλους να συμμετάσχουν στο αντιιμπεριαλιστικό κίνημα, οι φοιτητές κατέλαβαν την αμερικανική πρεσβεία, η οποία έγινε γνωστή ως το άντρο κατασκοπείας των ΗΠΑ».
Ο Ιμάμ Χοмейνι απάντησε με ένα μήνυμα που απευθυνόταν στους φοιτητές και τον ιρανικό λαό. Τους προέτρεψε να παραμείνουν ακλόνητοι, εκφράζοντας την πεποίθηση ότι η νίκη πλησίαζε και ότι τα αιτήματά τους για ελευθερία και ανεξαρτησία θα ακούγονταν τελικά σε όλο τον κόσμο.
Η αιματοχυσία της 4ης Νοεμβρίου 1978 ενέτεινε περαιτέρω το επαναστατικό κλίμα.
Αντί να εκφοβίσει την αντιπολίτευση, η βίαιη αντίδραση του καθεστώτος βάθυνε τη λαϊκή αγανάκτηση και επιτάχυνε τη διαδικασία που θα έθετε τέλος στη διακυβέρνηση του Σάχη μόλις λίγους μήνες αργότερα.
Η επέτειος αυτής της τραγωδίας τιμάται πλέον στο Ιράν ως «Ημέρα των Φοιτητών», στη μνήμη των νέων που έχασαν τη ζωή τους στον αγώνα κατά της μοναρχίας των Παχλαβί.
Η 4η Νοεμβρίου 1979 έφερε το Ιράν και τις Ηνωμένες Πολιτείες αντιμέτωπους σε μία από τις πιο δραματικές συγκρούσεις της σύγχρονης ιστορίας τους.
Επαναστάτες φοιτητές κατέλαβαν την πρεσβεία των ΗΠΑ στην Τεχεράνη, κατηγορώντας την ότι λειτουργούσε ως κέντρο κατασκοπείας και παρέμβασης στις εσωτερικές υποθέσεις του Ιράν.
Η ενέργειά τους πυροδοτήθηκε από την απόφαση της Ουάσιγκτον να επιτρέψει στον έκπτωτο Σάχη την είσοδο στις Ηνωμένες Πολιτείες — μια κίνηση που αναζωπύρωσε βαθιά ριζωμένους φόβους για μια νέα αμερικανική απόπειρα επηρεασμού του πολιτικού μέλλοντος του Ιράν.
Ο Σαγιέντ Χαμίντ Ρουχανί εξηγεί ότι «οι φοιτητές που σχεδίασαν την κατάληψη της αμερικανικής “φωλιάς κατασκοπείας” ήταν εξοικειωμένοι με τον Ιμάμ Χοмейνι, την πολιτική του γραμμή, τους στόχους του και την προσέγγισή του».
«Είχαν αντιληφθεί τον κίνδυνο που συνιστούσε (η πρεσβεία) για το Ιράν και κατάλαβαν τις συνωμοσίες που εξυφαίνονταν εις βάρος της ανεξαρτησίας της χώρας».
Τα κίνητρα για την κατάληψη της αμερικανικής πρεσβείας
Σύμφωνα με τον Ρουχανί, «οι φοιτητές που ακολουθούσαν τη γραμμή του Ιμάμ Χοмейνι είχαν επίσης εντοπίσει ξεκάθαρα τον εχθρό».
«Γνώριζαν ότι οι Αμερικανοί χρησιμοποιούσαν την πρεσβεία τους για να εξυφάνουν συνωμοσίες».
«Έτσι, οι φοιτητές έδρασαν άμεσα και ο Ιμάμ Χοмейνι επικρότησε την ενέργειά τους, χαρακτηρίζοντάς την ως τη δεύτερη επανάσταση».
«Η πρώτη επανάσταση στρεφόταν κατά του δικτατορικού καθεστώτος του Σάχη· η δεύτερη στρεφόταν κατά των Ηνωμένων Πολιτειών».
Η κατάληψη της πρεσβείας στην Τεχεράνη τράβηξε γρήγορα τη διεθνή προσοχή. Στις 4 Νοεμβρίου 1979, επαναστάτες φοιτητές κατέλαβαν το συγκρότημα, απαιτώντας την έκδοση του Μοχάμαντ Ρεζά Παχλαβί, στον οποίο είχε επιτραπεί η είσοδος στις Ηνωμένες Πολιτείες.
Θεωρούσαν την πρεσβεία ως σύμβολο της μακροχρόνιας παρέμβασης της Ουάσιγκτον στο Ιράν και τη μετονόμασαν σε «Φωλιά Κατασκόπων των ΗΠΑ».
Ο Αμίρ Μακί θυμάται: «Όταν τα έγγραφα που ανακτήθηκαν από τη φωλιά κατασκοπείας των ΗΠΑ δόθηκαν στη δημοσιότητα, όλοι είδαν ότι δεν επρόκειτο πραγματικά για πρεσβεία, αλλά ακριβώς για αυτό που είχε πει ο Ιμάμης Χομεϊνί: μια φωλιά κατασκόπων των ΗΠΑ».
«Πώς θα μπορούσε μια πρεσβεία να έχει περισσότερους από 2.500 υπαλλήλους; Πώς θα μπορούσε κανείς να αποδεχτεί ότι αποφάσεις, ακόμη και για τις πιο μικρές πτυχές των υποδομών και της διακυβέρνησης του Ιράν —συμπεριλαμβανομένων πολιτιστικών, οικονομικών θεμάτων και ζητημάτων ασφαλείας— λαμβάνονταν εκεί και στη συνέχεια υπαγορεύονταν απευθείας στον Σάχη;»
«Σχεδόν 11.000 σελίδες εγγράφων, που ανακτήθηκαν από τη φωλιά κατασκοπείας των ΗΠΑ το 1979, καταγράφηκαν σε γραπτά αρχεία. Ως ερευνητής, πιστεύω ακράδαντα ότι κάθε Ιρανός θα έπρεπε να διαβάσει τουλάχιστον μία σελίδα από αυτά τα έγγραφα».
«Αποκάλυπταν την άμεση αμερικανική παρέμβαση σε κάθε τομέα της διακυβέρνησης του Ιράν, από τις πιο ασήμαντες έως τις πιο σημαντικές αποφάσεις».
«Αυτό δεν ήταν έργο μιας κανονικής πρεσβείας· οι πρεσβείες επιτελούν εντελώς διαφορετικές λειτουργίες».
Οι κατηγορίες τους βασίζονταν σε ένα ιστορικό αμερικανικών παρεμβάσεων, και συγκεκριμένα στο πραξικόπημα του 1953 κατά του πρωθυπουργού Μοχάμαντ Μοσαντέκ.
Αφού ο Μοσαντέκ προχώρησε στην εθνικοποίηση της πετρελαϊκής βιομηχανίας του Ιράν, αμφισβητώντας τα βρετανικά και αμερικανικά συμφέροντα, η CIA και η βρετανική MI6 οργάνωσαν την «Επιχείρηση Αίαντας» (Operation Ajax) για να ανατρέψουν την κυβέρνησή του και να ενισχύσουν τη θέση του Σάχη.
Ο Μάκι υποστηρίζει κατηγορηματικά ότι «το σημαντικό στοιχείο σχετικά με την κατάληψη της αμερικανικής “φωλιάς κατασκοπείας” ήταν το γεγονός ότι υπήρχαν σαφείς ενδείξεις συνωμοσιών και παρεμβάσεων που εκπορεύονταν από το εσωτερικό της».
«Μετά την Ισλαμική Επανάσταση, πολλοί Αμερικανοί εγκατέλειψαν το Ιράν. Η αμερικανική πρεσβεία ήταν το μοναδικό μέρος όπου υπήρχαν τεκμηριωμένα στοιχεία για απόπειρες παρέμβασης και υπονόμευσης της νεοσύστατης επανάστασης του Ιράν».
«Υπάρχει μια ρήση: όταν ρωτούν τους Αμερικανούς πώς έχουν πραγματοποιηθεί πραξικοπήματα σε τόσες πολλές χώρες μέσω των αμερικανικών πρεσβειών, εκείνοι απαντούν ότι υπάρχει μόνο μία χώρα στον κόσμο όπου δεν μπορεί να γίνει πραξικόπημα μέσω αμερικανικής πρεσβείας —οι ίδιες οι Ηνωμένες Πολιτείες— διότι εκεί δεν υπάρχει αμερικανική πρεσβεία».
Το πραξικόπημα του 1953 άφησε ανεξίτηλο σημάδι στην πολιτική συνείδηση του Ιράν, ενισχύοντας τις υποψίες περί δυτικής παρέμβασης στις εσωτερικές υποθέσεις της χώρας.
Οι ανησυχίες αυτές εντάθηκαν περαιτέρω κατά τη διάρκεια της στενής πολιτικής και στρατιωτικής συνεργασίας του Σάχη με την Ουάσιγκτον, συμπεριλαμβανομένης της φερόμενης υποστήριξης του Ιράν προς τα αμερικανικά συμφέροντα κατά τη διάρκεια του Πολέμου του Βιετνάμ.
Η απαρχή της αμερικανικής εχθρότητας απέναντι στο Ιράν
Ο Ρουχανί εξηγεί: «Από τη στιγμή που η πετρελαϊκή βιομηχανία του Ιράν εθνικοποιήθηκε το 1951, αρκεί να αναλογιστεί κανείς την εχθρότητα και τις αδικίες που έχουν επιφέρει οι Ηνωμένες Πολιτείες στο ιρανικό έθνος».
«Ενδιαφερόταν άραγε πραγματικά η Αμερική για το συμφέρον του ιρανικού λαού;»
«Τότε, τι ήταν το πραξικόπημα του 1953, το οποίο παρέλυσε τη χώρα μας και έδωσε στις ΗΠΑ τον έλεγχο πάνω στις ζωές και τις περιουσίες του ιρανικού λαού;»
«Η αμερικανική εχθρότητα απέναντι στο Ιράν κρατά εδώ και δεκαετίες, με την Ουάσιγκτον να έχει πλήξει επανειλημμένα το ιρανικό έθνος με διάφορους τρόπους».
Για τους επαναστάτες φοιτητές, η κατάληψη της πρεσβείας δεν αποτελούσε, συνεπώς, μια μεμονωμένη διαμαρτυρία, αλλά μια απάντηση σε δεκαετίες αμερικανικών παρεμβάσεων —όπως τουλάχιστον γίνονταν αντιληπτές— και υποστήριξης προς τη μοναρχία του Σάχη.
Η αντιπαράθεση της 4ης Νοεμβρίου αποτέλεσε καθοριστική στιγμή στις σχέσεις Ιράν-ΗΠΑ, με συνέπειες που συνέχισαν να διαμορφώνουν τους δεσμούς μεταξύ των δύο χωρών.
Ο Ρουχανί υποστηρίζει ότι «η αντίθεση του Ιμάμη Χομεϊνί στην υποταγή αποτέλεσε την πρώτη σημαντική κίνηση εναντίον των Ηνωμένων Πολιτειών, όταν ο ιρανικός λαός ύψωσε το ανάστημά του απέναντι στην Ουάσιγκτον». «Το κίνημά του και η ιστορική του ομιλία ενέπνευσαν τον ιρανικό λαό να εξεγερθεί, ενώ το αντι-αμερικανικό αίσθημα εντάθηκε.»
«Η κατάληψη της αμερικανικής “φωλιάς κατασκοπείας” αποτέλεσε αργότερα σύμβολο της αντίστασης των φοιτητών απέναντι στις Ηνωμένες Πολιτείες.»
Από την ανατροπή της εκλεγμένης κυβέρνησης του Ιράν το 1953 έως τις πολιτικές και στρατιωτικές παρεμβάσεις σε όλη τη Δυτική Ασία, η εμπλοκή της Ουάσιγκτον έχει αλλάξει επανειλημμένα την πορεία των γεγονότων σε αυτή την περιοχή.
Η 4η Νοεμβρίου, επομένως, είναι κάτι περισσότερο από μια ημερομηνία ιστορικής μνήμης.
Είναι μια αφορμή για στοχασμό σχετικά με τις συνέπειες των ξένων παρεμβάσεων και το τίμημα που πληρώνουν τα έθνη όταν η κυριαρχία τους γίνεται αντικείμενο των μηχανορραφιών ξένων δυνάμεων.
Στην πιο πρόσφατη πράξη του περιφερειακού τυχοδιωκτισμού τους, οι Ηνωμένες Πολιτείες εξαπέλυσαν πόλεμο κατά του Ιράν, ανοίγοντας ένα ακόμη καταστροφικό κεφάλαιο στην ιστορία των αμερικανικών παρεμβάσεων στη Δυτική Ασία.
Το ανθρώπινο κόστος υπήρξε τεράστιο.
Αθώοι πολίτες έχασαν τη ζωή τους, οικογένειες διαλύθηκαν και αμέτρητοι άνθρωποι είδαν τα σπίτια και τα μέσα βιοπορισμού τους να καταστρέφονται.
Ωστόσο, οι συνέπειες αυτής της σύγκρουσης εκτείνονται πολύ πέρα από το Ιράν και τις γειτονικές του χώρες.
Σε αντίθεση με προηγούμενες αμερικανικές στρατιωτικές επιχειρήσεις στο Ιράκ και το Αφγανιστάν, οι επιπτώσεις αυτού του πολέμου έχουν καταστεί ζήτημα διεθνούς ανησυχίας, με τις συνέπειές τους να φτάνουν σε χώρες σε όλο τον κόσμο.
Η αντίθεση της κοινής γνώμης επίσης εντείνεται. Διαδηλώσεις στις Ηνωμένες Πολιτείες, σε όλη την Ευρώπη και σε άλλα μέρη του κόσμου, αντικατοπτρίζουν την αυξανόμενη δυσαρέσκεια για μια στρατιωτική αντιπαράθεση, την οποία πολλοί θεωρούν περιττή και αδικαιολόγητη.
Οι οικονομικές επιπτώσεις είναι εξίσου σημαντικές. Οι διαταραχές στον εφοδιασμό ενέργειας, η άνοδος των τιμών και η αυξανόμενη αβεβαιότητα στις διεθνείς αγορές έχουν ασκήσει πρόσθετη πίεση σε οικονομίες που αντιμετωπίζουν ήδη σοβαρές προκλήσεις.
Εκατομμύρια άνθρωποι σε όλο τον κόσμο βιώνουν πλέον τις συνέπειες ενός πολέμου στον οποίο δεν είχαν καμία συμμετοχή και τον οποίο ποτέ δεν επιθυμούσαν.
Οι εξελίξεις αυτές εγείρουν θεμελιώδη ερωτήματα σχετικά με τον ρόλο των Ηνωμένων Πολιτειών στο διεθνές σύστημα.
Πόσες ακόμη συγκρούσεις πρέπει να ξεσπάσουν προτού αναγνωριστούν πλήρως οι συνέπειες των στρατιωτικών παρεμβάσεων;
Πόσα ακόμη έθνη πρέπει να υποστούν καταστροφή και αστάθεια στο όνομα της ασφάλειας και των στρατηγικών συμφερόντων; Η ιστορική εμπειρία του Ιράν και της ευρύτερης περιοχής αποτελεί μια σαφή προειδοποίηση: πολιτικές που βασίζονται στη στρατιωτική κυριαρχία και στην παρέμβαση στις υποθέσεις ανεξάρτητων εθνών δεν μπορούν να φέρουν διαρκή ειρήνη.
Η 4η Νοεμβρίου υπενθυμίζει στον ιρανικό λαό έναν μακροχρόνιο αγώνα για ανεξαρτησία, αξιοπρέπεια και κυριαρχία.
Λειτουργεί επίσης ως υπενθύμιση ότι η πραγματική ειρήνη και σταθερότητα στη Δυτική Ασία θα παραμείνουν ανέφικτες, όσο η ξένη παρέμβαση και η χρήση στρατιωτικής ισχύος συνεχίζουν να διαμορφώνουν το μέλλον της περιοχής.
PressTV
https://www.presstv.co.uk/Detail/2026/11/06/780082/struggle-against-global-arrogance-aban-13-us-embassy-tehran-takeover
—
