Χασάν Τεχρανί Μογαντάμ: Ένας οραματιστής του οποίου η κληρονομιά μετέτρεψε το Ιράν σε μια υπολογίσιμη πυραυλική δύναμη
Του Γιουσέφ Ραμαζανί
Σήμερα, 12 Νοεμβρίου, συμπληρώνονται 15 χρόνια από τον μαρτυρικό θάνατο του Χασάν Τεχρανί Μογαντάμ, του «πατέρα» του πυραυλικού προγράμματος του Ιράν και ενός από τους πιο επιδραστικούς στρατιωτικούς στρατηγικούς στη σύγχρονη ιστορία της χώρας.
Ως πρωτοπόρος στρατιωτικός διοικητής και δημιουργός οπλικών συστημάτων, ο Τεχρανί Μογαντάμ διαδραμάτισε καθοριστικό ρόλο στη μετατροπή των πυραυλικών δυνατοτήτων του Ιράν —από ένα σύστημα σε μεγάλο βαθμό εξαρτώμενο και περιορισμένο— σε ένα εγχώριο στρατηγικό πρόγραμμα.
Το πρωτοποριακό του όραμα, η τεχνική του ευφυΐα και η ακλόνητη αποφασιστικότητά του έθεσαν τα θεμέλια για μια βιομηχανία που εξακολουθεί να διαμορφώνει τη στρατιωτική αποτρεπτική ισχύ του Ιράν έως σήμερα, ιδίως απέναντι σε απρόκλητους και παράνομους επιθετικούς πολέμους.
Γεννημένος το 1959 στο Σαρτσεσμέ, μια γειτονιά στο κέντρο της Τεχεράνης, ο Τεχρανί Μογαντάμ ολοκλήρωσε τη δευτεροβάθμια εκπαίδευσή του το 1977. Στη συνέχεια σπούδασε μηχανολόγος μηχανικός στο Τεχνολογικό Πανεπιστήμιο Σαρίφ, λαμβάνοντας το πτυχίο του το 1979, ενώ δύο χρόνια αργότερα απέκτησε μεταπτυχιακό τίτλο στη βιομηχανική μηχανική από το Πανεπιστήμιο Χατζέ Νασίρ αλ-Ντιν Τουσί.
Η στρατιωτική του σταδιοδρομία ξεκίνησε στον απόηχο της Ισλαμικής Επανάστασης του 1979. Σε ηλικία 21 ετών, εντάχθηκε στο Σώμα Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης (IRGC), υπηρετώντας ως νεαρός αξιωματικός στη διεύθυνση πληροφοριών του σώματος, στο βόρειο Ιράν.
Ήταν κατά τη διάρκεια του πολέμου που εξαπέλυσε το ιρακινό καθεστώς Μπάαθ εναντίον του Ιράν, όταν η στρατηγική του σκέψη και οι τεχνικές του φιλοδοξίες άρχισαν να παίρνουν μορφή. Η εμπειρία της σύγκρουσης με έναν καλύτερα εξοπλισμένο αντίπαλο ανέδειξε σοβαρές αδυναμίες στο πυροβολικό και στις δυνατότητες υποστήριξης πυρός του Ιράν, ωθώντας τον να αναζητήσει τρόπους ενίσχυσης της στρατιωτικής υποδομής της χώρας.
Μετά την επιτυχημένη επιχείρηση «Σαμέν-ολ-Αεμέ» (Samen-ol-A’emeh) το 1981 —η οποία έσπασε την ιρακινή πολιορκία του Αμπαντάν, στη νοτιοδυτική επαρχία Χουζεστάν—, ο Τεχρανί Μοκαντάμ αναγνώρισε την επείγουσα και κρίσιμη ανάγκη για βελτίωση της υποστήριξης πυροβολικού προς τις ιρανικές δυνάμεις στο πεδίο της μάχης. Εκπόνησε μια πρόταση για την αντιμετώπιση της έλλειψης και την υπέβαλε στον Χασάν Μπαγκερί, ο οποίος ήταν τότε επικεφαλής της διεύθυνσης πληροφοριών των Φρουρών της Επανάστασης (IRGC). Η πρωτοβουλία αυτή οδήγησε στη δημιουργία του Σώματος Πυροβολικού των Φρουρών της Επανάστασης και ενός ερευνητικού κέντρου πυροβολικού στην πόλη Αχβάζ, γεγονός που αποτέλεσε σημαντικό βήμα για την ανάπτυξη των εγχώριων στρατιωτικών δυνατοτήτων του Ιράν.
Στη συνέχεια, ο Τεχρανί Μογκαντάμ αναδείχθηκε σε μία από τις κεντρικές προσωπικότητες πίσω από την ανάπτυξη των μονάδων πυροβολικού των Φρουρών της Επανάστασης. Υπό την εμπνευσμένη ηγεσία του, οι ιρανικές δυνάμεις άρχισαν να χρησιμοποιούν διάφορα συστήματα πυροβολικού και πυρομαχικά, συμπεριλαμβανομένων βλημάτων των 155 χιλ. και 130 χιλ., καθώς και πυρομαχικών 105 χιλ. πορτογαλικής κατασκευής.
Η οικοδόμηση των πυραυλικών δυνατοτήτων του Ιράν
Τα μέσα της δεκαετίας του 1980 αποτέλεσαν σημείο καμπής για τη στρατιωτική ανάπτυξη του Ιράν. Το ιρακινό καθεστώς, έχοντας τη στρατιωτική υποστήριξη δυτικών δυνάμεων, κατέφευγε όλο και συχνότερα σε πυραυλικές επιθέσεις εναντίον ιρανικών πόλεων, αναδεικνύοντας την ευαλωτότητα της Τεχεράνης απέναντι στην αυξανόμενη απειλή των βαλλιστικών πυραύλων.
Εκείνη την περίοδο, το Ιράν είχε περιορισμένη πρόσβαση σε πυραυλική τεχνολογία και εξαρτιόταν σε μεγάλο βαθμό από έναν μικρό αριθμό ξένων εταίρων για την απόκτηση του απαραίτητου εξοπλισμού και της τεχνογνωσίας.
Ο Τεχρανί Μογκαντάμ αντιλήφθηκε την αυξανόμενη απειλή όχι απλώς ως μια πρόκληση στο πεδίο της μάχης, αλλά ως μια στρατηγική επιταγή για το Ιράν, ώστε να αναπτύξει ανεξάρτητες πυραυλικές δυνατότητες. Αξιοποιώντας τεχνολογία και εμπειρία που αποκτήθηκαν από το εξωτερικό, συνέβαλε στη θεμελίωση ενός εγχώριου πυραυλικού προγράμματος στο πλαίσιο των Φρουρών της Επανάστασης.
Υπό την επίβλεψή του, το Ιράν εκτόξευσε με επιτυχία τον πρώτο του πύραυλο εναντίον της ιρακινής πόλης Κιρκούκ, τον Μάρτιο του 1985. Οι επιθέσεις που ακολούθησαν είχαν ως στόχο στρατηγικές τοποθεσίες στη Βαγδάτη, συμπεριλαμβανομένου ενός κτιρίου τράπεζας 18 ορόφων και μιας λέσχης αξιωματικών του ιρακινού στρατού. Σύμφωνα με ιρανικές αναφορές για την εκστρατεία αντιποίνων, η τελευταία αυτή επίθεση στοίχισε τη ζωή σε περίπου 200 στρατιωτικούς διοικητές του κόμματος Μπάαθ.
Το 1986, ο Τεχρανί Μογκαντάμ διορίστηκε διοικητής της πυραυλικής μονάδας της Αεροπορίας των Φρουρών της Επανάστασης. Οι αρμοδιότητές του επεκτάθηκαν πέρα από τα σύνορα του Ιράν, καθώς διαδραμάτισε επίσης ρόλο στη συγκρότηση της πρώτης πυραυλικής μονάδας του λιβανέζικου κινήματος αντίστασης, της Χεζμπολάχ. Κατά τη διάρκεια των δύο τελευταίων ετών του πολέμου, επέβλεψε την ανάπτυξη των συστημάτων Nazeat και Oghab, τα οποία συγκαταλέγονται μεταξύ των πρώτων τακτικών βαλλιστικών πυραύλων και πλατφορμών πυροβολικού ρουκετών που αναπτύχθηκαν εγχώρια στο Ιράν. Τα προγράμματα αυτά αποτέλεσαν σημαντική στροφή, απομακρύνοντας τη χώρα από την εξάρτηση από εισαγόμενο οπλισμό, ενώ παράλληλα προσέφεραν την τεχνική εμπειρία που απαιτούνταν για την ανάπτυξη πιο προηγμένων πυραυλικών συστημάτων.
Το Nazeat, με βεληνεκές περίπου 100 χιλιομέτρων, και το Oghab, με βεληνεκές περίπου 45 χιλιομέτρων, αποτέλεσαν σημαντικά ορόσημα στα πρώτα στάδια της ανάπτυξης πυραυλικών συστημάτων από το Ιράν.
Από την πολεμική αναγκαιότητα στη στρατηγική αποτροπή
Το τέλος του οκταετούς επιβεβλημένου πολέμου δεν σήμανε το τέλος του πρωτοποριακού έργου του Τεχρανί Μοκαντάμ. Αντιθέτως, εκείνος συνέχισε να επιδιώκει τον στόχο της οικοδόμησης μιας πιο εξελιγμένης και αυτάρκους πυραυλικής βιομηχανίας.
Οι προσπάθειές του συνέβαλαν στην ανάπτυξη διαδοχικών γενεών ιρανικών πυραύλων, με βελτιώσεις στο βεληνεκές, την ακρίβεια, τη χωρητικότητα ωφέλιμου φορτίου και την τεχνολογική πολυπλοκότητα.
Οι οικογένειες πυραύλων Shahab και Zelzal συγκαταλέγονται στα σημαντικότερα επιτεύγματα αυτής της περιόδου ανάπτυξης. Στη συνέχεια, το Ιράν διεύρυνε τις δυνατότητές του, εντάσσοντας στο οπλοστάσιό του πιο προηγμένους βαλλιστικούς πυραύλους μέσου βεληνεκούς, με συστήματα όπως οι Ashura και Sejjil να εμφανίζονται τα επόμενα χρόνια.
Αυτή η εξέλιξη αντικατόπτριζε έναν ευρύτερο μετασχηματισμό στη στρατιωτική στρατηγική του Ιράν. Έχοντας βιώσει τις συνέπειες της εξάρτησης από ξένους προμηθευτές κατά τη διάρκεια του πολέμου, η Τεχεράνη έδωσε αυξανόμενη προτεραιότητα στην εγχώρια έρευνα, τη μηχανική και την κατασκευή στον αμυντικό τομέα.
Κατά τις επόμενες δεκαετίες, το Ιράν ανέπτυξε ένα ποικιλόμορφο πυραυλικό οπλοστάσιο, το οποίο περιλαμβάνει βαλλιστικούς πυραύλους και πυραύλους cruise, καθώς και συστήματα σχεδιασμένα για διαφορετικά επιχειρησιακά βεληνεκή και απαιτήσεις στο πεδίο της μάχης.
Τα πυραυλικά και διαστημικά προγράμματα της χώρας αποτελούν πλέον σημαντικά στοιχεία του δόγματος στρατηγικής αποτροπής της, αντικατοπτρίζοντας τα θεμέλια που έθεσαν ο Τεχρανί Μοκαντάμ και η γενιά των μηχανικών και των στρατιωτικών που εργάστηκαν στο πλευρό του.
Η κληρονομιά του είναι ιδιαίτερα εμφανής στην έμφαση που δίνει το Ιράν στην εγχώρια έρευνα και την τεχνολογική αυτάρκεια — αρχές που παραμένουν κεντρικής σημασίας για την αμυντική και βιομηχανική του στρατηγική.
Μια διαρκής κληρονομιά
Ο Τεχρανί Μοκαντάμ βρήκε τον θάνατο —ως μάρτυρας— στις 12 Νοεμβρίου 2011, μαζί με 16 άλλα μέλη της ομάδας του, σε μια έκρηξη στη στρατιωτική βάση Amir al-Mu’minin στο Μαλάρντ, δυτικά της Τεχεράνης.
Η έκρηξη κατέστρεψε ένα κτίριο εντός της στρατιωτικής εγκατάστασης, το οποίο χρησιμοποιούνταν για την αποθήκευση πυρομαχικών που σχετίζονταν με πυραυλικά συστήματα.
Ο θάνατός του αποτέλεσε σοβαρή απώλεια για τον στρατιωτικό μηχανισμό του Ιράν, και ειδικότερα για το πρόγραμμα ανάπτυξης πυραύλων της χώρας. Ο Τεχρανί Μοκαντάμ και οι πεσόντες σύντροφοί του ενταφιάστηκαν με κρατικές τιμές στο κοιμητήριο Behesht-e Zahra της Τεχεράνης.
Περισσότερο από μία δεκαετία μετά τον θάνατό του, η κληρονομιά του Τεχρανί Μοκαντάμ εξακολουθεί να διαμορφώνει τη στρατιωτική και τεχνολογική ανάπτυξη του Ιράν. Η αποστολή του συνεχίστηκε από τους συγχρόνους του, μεταξύ των οποίων και ο Στρατηγός Αμίρ Αλί Χατζιζαντέχ, ο οποίος έπεσε μάρτυρας κατά τη διάρκεια του 12ήμερου πολέμου τον Ιούνιο του 2025, εν μέσω της αμερικανο-ισραηλινής επίθεσης κατά του Ιράν. Τον Χατζιζαντέχ διαδέχθηκε ο Ταξίαρχος Ματζίντ Μουσάβι, τον οποίο ο Τεχρανί Μοκαντάμ εκτιμούσε βαθύτατα και για τον οποίο μιλούσε με επαινετικά λόγια όσο βρισκόταν εν ζωή.
Σε μια τελετή μνήμης στην Τεχεράνη το 2023, ο Στρατηγός Μουσάβι απέτισε θερμό φόρο τιμής στον εκλιπόντα διοικητή του και αναφέρθηκε σε ένα μήνυμα που συνόδευε μια φωτογραφία, η οποία είχε δημοσιευθεί λίγο μετά τον θάνατό του.
«Τις ημέρες που ακολούθησαν τον μαρτυρικό θάνατο του Χασάν Τεχρανί Μοκαντάμ, δημοσιεύθηκε μια φωτογραφία του, κάτω από την οποία υπήρχε μια φράση που έδινε τροφή για σκέψη. Ίσως τότε κανείς να μην έδωσε ιδιαίτερη σημασία σε αυτή τη φράση, αλλά σήμερα έχει αποκτήσει βαθύ νόημα», δήλωσε ο Μουσάβι.
Υπενθύμισε τα λόγια που συνόδευαν τη φωτογραφία: «Ο Μάρτυρας Χασάν Τεχρανί Μοκαντάμ αποτελεί για πάντα έναν εφιάλτη για το σιωνιστικό καθεστώς».
Ο Μουσάβι ανέφερε ότι οι εξελίξεις που ακολούθησαν στην ευρύτερη περιοχή προσέδωσαν νέα σημασία στη συγκεκριμένη δήλωση, συνδέοντας την κληρονομιά του Τεχρανί Μοκαντάμ με τις δυνατότητες του Ιράν και του «μετώπου της αντίστασης».
Για το Ιράν, η επέτειος του μαρτυρικού του θανάτου δεν αποτελεί απλώς μια ευκαιρία για να τιμηθεί η μνήμη ενός στρατιωτικού διοικητή. Είναι επίσης μια αφορμή για αναστοχασμό σχετικά με την εξέλιξη ενός αμυντικού προγράμματος, το οποίο γεννήθηκε μέσα από τις πιέσεις ενός επιβεβλημένου πολέμου και εξελίχθηκε σε κεντρικό πυλώνα της στρατηγικής στάσης της χώρας.
Οι πυραυλικές και διαστημικές δυνατότητες που ανέπτυξε το Ιράν κατά τη διάρκεια των δεκαετιών αποτελούν διαρκές τμήμα της κληρονομιάς του Τεχρανί Μοκαντάμ.
Η καθοριστική συμβολή του δεν περιορίστηκε απλώς στην ανάπτυξη μεμονωμένων οπλικών συστημάτων, αλλά στην επιδίωξη ενός ευρύτερου οράματος: μιας αμυντικής βιομηχανίας θεμελιωμένης στην εγχώρια τεχνογνωσία, την τεχνολογική ανεξαρτησία και την ικανότητα αποτροπής εξωτερικών απειλών.
Η σπουδαία κληρονομιά του μεγάλου διοικητή αποτυπώθηκε ανάγλυφα στους δύο πρόσφατους επιβεβλημένους πολέμους, κατά τη διάρκεια των οποίων το Ιράν αξιοποίησε τις πυραυλικές δυνατότητες —στην ανάπτυξη των οποίων είχε συμβάλει ο ίδιος— για να προκαλέσει σοβαρές ζημιές στις στρατιωτικές υποδομές του εχθρού, καταρρίπτοντας τον μακροχρόνιο μύθο περί αμερικανο-ισραηλινής στρατιωτικής αήττητης ισχύος.
PressTV
https://www.presstv.co.uk/Detail/2026/11/12/780563/hassan-tehrani-moqaddam-a-visionary-whose-legacy-transformed-iran-into-a-formidable-missile-power
