Μέμη Σπυράτου: Το Διεθνές Φεστιβάλ Αγών είναι πεδίο διεθνούς προβολής για Ιρανούς κινηματογραφιστές

Είναι τόπος αμοιβαίου διαπολιτιστικού σεβασμού, γέφυρα κατανόησης και κοινής ανθρώπινης εμπειρίας για την Ελλάδα και το Ιράν

Συνέντευξη στα Ιρανέα.gr

24.1.2026

Τα φεστιβάλ αρχαιολογικού κινηματογράφου διαδραματίζουν ζωτικό ρόλο στη γεφύρωση του χάσματος μεταξύ της ακαδημαϊκής έρευνας και του ευρύτερου κοινού, μετατρέποντας την αρχαιολογική γνώση σε ενδιαφέρουσες οπτικές αφηγήσεις. Παρέχουν μια μοναδική πλατφόρμα όπου οι ακαδημαϊκοί, οι κινηματογραφιστές και το κοινό μπορούν να συναντηθούν για να εξερευνήσουν το παρελθόν της ανθρωπότητας μέσα από μια προσιτή και συναρπαστική αφήγηση. Παρουσιάζοντας ντοκιμαντέρ και δημιουργικές ταινίες που βασίζονται στην αρχαιολογική έρευνα, αυτά τα φεστιβάλ προωθούν την ευαισθητοποίηση για την πολιτιστική κληρονομιά, ενθαρρύνουν τον διάλογο για τη διατήρηση και εμπνέουν την περιέργεια για την ιστορία σε ποικίλα ακροατήρια. Με αυτόν τον τρόπο, τα φεστιβάλ αρχαιολογικού κινηματογράφου όχι μόνο υποστηρίζουν τη διεπιστημονική συνεργασία, αλλά και διασφαλίζουν ότι οι ιστορίες του παρελθόντος παραμένουν επίκαιρες και ουσιαστικές στο παρόν.

Ένα φεστιβάλ αρχαιολογικού κινηματογράφου που ενθαρρύνει τη συνεργασία μεταξύ Ελλάδας και Ιράν χρησιμεύει ως μια ισχυρή πλατφόρμα για πολιτιστικό διάλογο και αμοιβαία κατανόηση μέσα από το πρίσμα της κληρονομιάς και της ιστορίας. Προβάλλοντας αρχαιολογικές ταινίες και ταινίες με θέμα την κληρονομιά και από τις δύο χώρες – καθεμία με πλούσιους αρχαίους πολιτισμούς και βαθιές ιστορικές αφηγήσεις – ένα τέτοιο φεστιβάλ αναδεικνύει κοινές ανθρώπινες εμπειρίες, ποικίλες ερμηνείες του παρελθόντος και την αξία της διατήρησης της πολιτιστικής μνήμης για τις μελλοντικές γενιές. Αυτές οι διαπολιτισμικές ανταλλαγές όχι μόνο διευρύνουν την εκτίμηση του κοινού για την αρχαιολογική έρευνα και την αφήγηση, αλλά και ενισχύουν τις καλλιτεχνικές και ακαδημαϊκές συνδέσεις, ενθαρρύνοντας τους κινηματογραφιστές, τους ακαδημαϊκούς και το κοινό από την Ελλάδα, το Ιράν και αλλού να συμμετάσχουν σε ουσιαστικές συζητήσεις σχετικά με την ταυτότητα, την κληρονομιά και την πολιτιστική συνέχεια.

Η σκηνοθέτις Μέμη Σπυράτου είναι η ιδρύτρια του Φεστιβάλ ο Αγών επί τη βάσει ενός θεμελιώδους ερωτήματος (1995):

Γιατί ενώ η Ευρώπη έσφυζε από φεστιβάλ ταινιών αρχαιολογικού περιεχομένου (Γαλλία, Ιταλία, Βέλγιο, Γερμανία, Ελβετία, Ισπανία κ.ά.) στην Ελλάδα, χώρα συνυφασμένη με την ίδια την έννοια της αρχαιολογίας, δεν υπήρχε τίποτα αντίστοιχο;

Σε απάντηση εμπνεύστηκε τη δημιουργία ενός διετούς (biennale) Διεθνούς Φεστιβάλ Αρχαιολογικής Ταινίας στην Ελλάδα.

Το Διεθνές Φεστιβάλ Αρχαιολογικού, Πολιτιστικού και Περιβαλλοντικού Ντοκιμαντέρ «ΑΓΩΝ» είναι μια καθιερωμένη διοργάνωση που πραγματοποιείται στην Ταινιοθήκη της Ελλάδος (Αθήνα), εστιάζοντας σε ταινίες που καταγράφουν την αρχαιολογία, την πολιτιστική κληρονομιά, τις λαϊκές παραδόσεις και το μεταβαλλόμενο περιβάλλον.

Σε αυτό το πλαίσιο το Ιράν αναμένεται να έχει ενεργό συμμετοχή και παρουσία στο Φεστιβάλ Αγών φέτος. Συνεπώς ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει ποια είναι άραγε η σημασία της ελληνο-ιρανικής πολιτιστικής αλληλεπίδρασης στο φεστιβάλ.

Σύμφωνα με την Μέμη Σπυράτου, ο ιρανικός κινηματογράφος, και ιδιαίτερα το ντοκιμαντέρ, χαρακτηρίζεται από μια βαθιά ηθική στάση απέναντι στην πραγματικότητα. Δεν κραυγάζει, δεν εκβιάζει το συναίσθημα, αλλά παρατηρεί με σεβασμό τον άνθρωπο μέσα στην καθημερινότητά του. Αυτή η προσέγγιση ταυτίζεται απόλυτα με το ήθος του Αγώνα, που επιδιώκει να φωτίσει τις βιωμένες εμπειρίες πραγματικών ανθρώπων.

Αναφορικά με τον ρόλο του Αγώνα ως πεδίο διεθνούς προβολής για Ιρανούς κινηματογραφιστές η ίδια τονίζει ότι o Αγών είναι ένα Διεθνές Φεστιβάλ και θέλει να λειτουργεί ως χώρος ακρόασης και όχι απλώς προβολής.  Η Διεθνής ματιά που προσφέρει ο Αγών βασίζεται στον διάλογο, στη συνάντηση δημιουργών και κοινού, και έτσι δίνει την δυνατότητα σε Ιρανούς Κινηματογραφιστές οι ταινίες τους να διαβαστούν με βάθος και σεβασμό σε ένα Διεθνές Πλαίσιο.

Ο Αγών ενδιαφέρεται για την κοινωνική πραγματικότητα όπως βιώνεται μέσα από την καθημερινότητα, τις σιωπές, τις μικρές πράξεις αντίστασης ή επιβίωσης.  Εκεί ακριβώς  συναντιόμαστε με τον Ιρανικό κινηματογράφο: στις απλές κινήσεις, στους οικείους χώρους, στις σιωπηλές εντάσεις.

Σε σχέση με τις αφηγήσεις κοινωνικής καθιέρωσης και ταυτότητας των Ιρανών γυναικών σκηνοθετών στον Αγώνα η καταξιωμένη σκηνοθέτις επισημαίνει ότι οι ταινίες Ιρανών γυναικών σκηνοθετών αποτελούν για τον Αγώνα έναν πολύτιμο χώρο “φωνής” και αυτοπροσδιορισμού. Οι αφηγήσεις τους δεν περιορίζονται στην καταγγελία, αλλά ανοίγουν έναν βαθύτερο διάλογο γύρω από την ταυτότητα, το σώμα, τη φωνή και τη θέση της γυναίκας μέσα στην κοινωνία. Ο Αγών αγκαλιάζει αυτές τις αφηγήσεις ως πράξεις πολιτιστικής αυτονομίας και δημιουργικής αντίστασης.

Καίριο επίσης ερώτημα είναι το πως συμβάλλουν οι στρατηγικές χρήσεις της σιωπής, του χώρου εκτός οθόνης και της έλλειψης από τους Ιρανούς σκηνοθέτες σε μια κινηματογραφική γλώσσα συμβατή με το ήθος του Αγώνα. Η ίδια λέει χαρακτηριστικά:

Η σιωπή, το εκτός κάδρου, αυτά που συμβαίνουν και “δεν τα βλέπουμε”  είναι συχνά πιο χρήσιμα από την άμεση εικόνα. Οι Ιρανοί σκηνοθέτες έχουν αναπτύξει μια κινηματογραφική γλώσσα που εμπιστεύεται τον θεατή και τον καλεί να συμμετάσχει με έναν άλλο τρόπο, πιο ουσιαστικό. Αυτό το στοιχείο είναι απολύτως συμβατό με το ήθος του Αγώνα, που αποφεύγει τον εντυπωσιασμό  και προτιμά τον στοχασμό και την ψυχική συμμετοχή του θεατή.

Στο κατά πόσο μπορεί το διεθνές κοινό του Αγώνα να ερμηνεύσει τις ιρανικές ταινίες διαφορετικά από το κοινό των mainstream φεστιβάλ η Μέμη Σπυράτου πιστεύει ότι το κοινό του Αγώνα προσέρχεται με διάθεση κατανόησης και όχι κατανάλωσης. Δεν αναζητά εύκολες εξηγήσεις ή εντυπωσιακά αφηγήματα. Έτσι, οι ιρανικές ταινίες μπορούν να διαβαστούν όχι ως «παραδείγματα» μιας χώρας, αλλά ως βαθιά ανθρώπινες ιστορίες που συνομιλούν με ζητήματα που αφορούν τον “απανταχού” άνθρωπο: ελευθερία, μνήμη, ταυτότητα, αξιοπρέπεια.

Για το αν μπορεί ο ιρανικός κινηματογράφος να μπει σε διάλογο με ταινίες από άλλες χώρες με διαφορετική παράδοση η ίδια ξεκαθαρίζει:

Ο Αγών δεν οργανώνεται γύρω από εθνικές κατηγορίες, αλλά γύρω από θεματικούς και ηθικούς άξονες. Σε αυτό το πλαίσιο, ο ιρανικός κινηματογράφος μπορεί να συνομιλήσει δημιουργικά με ταινίες και με τις 108 χώρες που έστειλαν φέτος ταινίες. Αυτή η συνάντηση των διαφορών είναι και ο στόχος του Φεστιβάλ.

Κατά την Μέμη Σπυράτου, το Φεστιβάλ Αγών επιθυμεί να είναι ένας τόπος αμοιβαίου σεβασμού, όπου ο πολιτισμός λειτουργεί ως γέφυρα κατανόησης και κοινής ανθρώπινης εμπειρίας.  Η παρουσία του ιρανικού κινηματογράφου στον Αγώνα δημιουργεί έναν χώρο όπου οι φωνές μπορούν να συναντηθούν πέρα από σύνορα, προκαταλήψεις και πολιτικές απλουστεύσεις.

Το 13ο Διεθνές Φεστιβάλ Αρχαιολογικού, Πολιτιστικού και Περιβαλλοντικού Ντοκιμαντέρ «ΑΓΩΝ» αναμένεται τον Μάιο του 2026 με την συμμετοχή πολλών ιρανικών ταινιών.

Συντακτική ομάδα Ιρανέα.gr

—